czyli domknięcie wątku z poprzedniej notki:
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/niekoszerna-krymologia

Na początku kilka objaśnień dla czytelników młodszych generacji odnośnie określeń użytych
w tekście.

Kompartia         -              partia komunistyczna w Związku Sowieckim
KC                         -              komitet centralny (w domyśle kompartii)
plenum               -              posiedzenie plenarne

Nikita                   -             imię pochodne od greckiego: Niketos” -  Zwycięski
                                              (odpowiednik:  Nike – Zwycięska)

Antypartyjna grupa        -      polityczny stereotyp, oficjalnie używany w prasie sowieckiej do określenia grupy trzech najwyższych działaczy partii Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego, czyli  Malenkow –Kaganowicz – Mołotow, którzy w czerwcu 1957 r. próbowali usunąć Nikitę Chruszczowa ze stanowiska pierwszego sekretarza Komitetu Centralnego Kompartii. Grupę poparli również inni członkowie kierownictwa partii, w szczególności Dymitr Szepiłow, kandydat do Prezydium KC.

******************

Kwestia przyłączenia Krymu do Rosji, a wcześniej do Ukrainy, będąca początkowo sprawą wyłącznie wewnętrzną państwa rosyjskiego, przybrała znaczenie międzynarodowe. W notce tej nie rozstrząsam kwestii dlaczego tak się stało, więc tylko dwa zdania komentarza. Tzw. Zachód, oskarżając Federację Rosyjską o pochopność w przeprowadzeniu referendum pośród mieszkańców półwyspu krymskiego i szybką realizację formalnego przyłączenia jego terytorium w oparciu o wyniki tego rozstrzygnęcia, nie kwestionuje jednak równie pochopnej decyzji o przekazaniu Krymu na rzecz Ukrainy w 1954 r. A przecież wówczas odbyło się to bez przeprowadzenia referendum, przy całkowitym zignorowaniu opinii publicznej zarówno w Rosji jak i w Ukrainie oraz, rzecz jasna, samych mieszkańców Krymu.

Ad rem.
Argumentacja władz partyjnych i państwowych Związku Sowieckiego, adresowana do opinii publicznej, dośyć radykalnie różniła się od motywacji, którą kierował się Nikita Chruszczow i jego otoczenie, kiedy zdecydowali się oni dokonać unikalnego w historii państw świata aktu darowizny, jaki stanowiło  przekazanie części terytorium jednej z republik związkowych na rzecz drugiej. Większość badaczy jest zdania, że Chruszczow kierował się wyłącznie względami politycznymi. Wskazują np. na okoliczność,
iż pozycja samego Chruszczowa w Prezydium Kompartii nie była wówczas wystarczająco silna, mimo iż zdołał już posłać do piachu Wawrzyńca ( Ławretija) Berię, czyli swojego największego konkurenta do władzy. Wciąż bowiem takie sowieckie tuzy polityczne jak W. Mołotow, G. Malenkow, Ł. Kaganowicz, a nawet bohater niedawnej wojny marszałek G. Żukow, cieszyły się nie mniejszą popularnością w szeregach komunistów i bez wątpienia posiadały nadal duży wpływ na podejmowanie decyzji politycznych. Każdy z nich mógł stanowić alternatywę dla N. Chruszczowa jako przywódcy, który dla własnego politycznego, a nawet fizycznego przetrwania musiał jak najszybciej umocnić swoją osobistą władzę, opierając się na lojalnych działaczach. Mógł to osiągnąć w zasadzie wyłącznie poprzez wzmocnienie pozycji w Prezydium KC Kompartii przedstawicieli pochodzących z drugiej co do znaczenia republiki związkowej, tj. pośród członków Kompartii Ukrainy. Ale sytuacja N. Chruszczowa wcale nie była łatwa, gdyż mając teoretycznie wielu zwolenników na Ukrainie, z uwagi na jego przeszłość jako byłego pierwszego sekretarza, nie mógł być pewien ich lojalności.

Jakkolwiek wydawałoby się to dziwne, animatorzy i organizatorzy oddania Krymu Ukrainie nie odwołali się do czynnika etnicznego, który zazwyczaj w podobnych przypadkach stanowi uzasadnienie dla  wszelkich zmian terytorialnych. Jest jednak całkowicie zrozumiałe, że nie można byłoby przywołac tego rodzaju argumentu. Otóż latem 1944 r. (już po wyzwoleniu Krymu spod okupacji  niemieckiej oraz po zakończeniu deportacji ludności krymsko-tatarskiej) populacja półwyspu wynosiła ok. 380 tys. osób, z czego Rosjanie stanowili 75%, zaś Ukraińcy ok. 21%.
(Przyłączenie Krymu do Ukraińskiej SRR nie zmieniło istotnie struktury ludności. Kilkanaście lat później,
w 1959 r. spośród 1,2 mln mieszkańców regionu, Rosjanie nadal stanowili ponad 71%, a Ukraińcy trochę ponad 22%).
W systemie sowieckim nie było zwyczaju zwracania się o zdanie do opinii publicznej, zwłaszcza
na tematy polityczne. Technologia podejmowania decyzji politycznych polegała na tym, że pomysł rodzący się na szczytach władzy był zazwyczaj przekazywany do niższych szczebli partyjnych
i  niektorychistotnych  państwowych agend i organizacji, i jeśli nie spotykał się tam z ostrym sprzeciwem, uznawano, iż posiada  poparcie lub takie było inicjowane. Na tym etapie opracowywano również stosowną propagandową papkę medialną dla pozostałych tzw. obywateli. Taka praktyka umożliwiała podejmowanie decyzji zbiorowo, ukrywając w ten sposób jej głównych pomysłodawców, co w praktyce uniemożliwiało znalezienie konkretnych osób spośród kierownictwa, które były  odpowiedzialne za taką decyzję. W ten sposób, oprócz osób odpowiedzialnych, skrywano także prawdziwą motywację podjęcia danej decyzji, co miało znaczenie w przypadku, gdy dana decyzja okazywała się (po fakcie) ewidentnie błędna.
(Np. jeszcze dotychczas nie ustalono, kto konkretnie był głównym autorem decyzji o wprowadzeniu wojsk sowieckich do Afganistanu. Analogiczna sytuacja ma miejsce odnośnie kwestii przekazania Krymu dla Ukrainy).

Drążący to zagadnienie wskazują na okoliczność, że decyzja z 1954 r. została podjęta z naruszeniem procedury i była przygotowywana pod silną presją owładniętego tą ideą N. Chruszczowa. Rzecz w tym, że granice terytorium Rosyjskiej (Federacyjnej i Socjalistycznej) Republiki Sowieckiej nie mogły zostać zmienione bez zgody jej Rady Najwyższej,  gdyż  taki zapis zawarty był w art. 16 konstytucji Związku Sowieckiego. Oznacza to, że do przyjęcia takiego aktu nie wystarczała decyzja jedynie jego Prezydium. Ale w dokumentach Rady Najwyższej nie istnieje odniesienie do takiej decyzji. W trakcie omawiania tej kwestii na tym forum wspomniano jedynie o zwróceniu się z tym przez Prezydium Rady Najwyższej. Wniosek nie doczekał konkretnej odpowiedzi, co więcej, w oficjalnych dokumentach Rady Najwyższej, (przynajmniej tych, które zostały ujawnione), nie ma śladu po dyskusji na ten temat). Jest zatem możliwe, że wspomniane wystąpienie zostało złożone wskutek wywartej „z góry” presji.

Zostalo wskazanych kilka ważnych politycznych powodów przekazania Krymu Ukrainie. Jednym z nich jest tzw. „historia kredytowa” łącząca Rosyjską republikę sowiecką i amerykańską organizację żydowską „Joint”, w celu realizacji projektu przesiedlenia ludności żydowskiej na Krym, przy wsparciu funduszy zagranicznych. Jego zwolennikami byli:  L. Trocki, L. Kameniew, G. Zinowiew, Ł. Kaganowicz, N. Bucharin, A. Rykow. W celu wsparcia przygotowań utworzenia w północnej części Krymu Żydowskiej Republiki Autonomicznej pod nazwą „Krymska Kalifornia” w Symferopolu na Krymie utworzony został oddział banku „Agro-Joint”.  Jednak realizacja tej decyzji była stale opóźniana.
(Podczas konferencji w Teheranie F. Roosevelt przypomniał J. Stalinowi o tych zobowiązaniach, w związku z czym deportacja ludności tatarskiej z Krymu w 1944 r. uznana została  jako „oczyszczenie” terenu dla żydowskich osadników).
W konsekwencji wspomniana wersja głosi, że gdy zbliżał się termin spłaty długu, „ruski szachista”
N. Chruszczow wykonał ruch skoczkiem, oddając Krym Ukrainie. O tej wersji napisałem bardziej szczegółowo w notce pod linkiem:  
 https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/niekoszerna-krymologia

W 1944 r. z Krymu deportowano Tatarów, a wraz z nimi Greków (około 15 tys. osób) i Bułgarów
(12,5 tys.). Tatarów wysiedlono głównie do Uzbekistanu, Greków i Bułgarów do Kazachstanu i republik Azji Środkowej oraz  niektórych innych regionów rosyjskiej republiki sowieckiej. W konsekwencji załamala się produkcja rolnicza na półwyspie. W porównaniu do 1940 r. produkcja zboża spadła  w 1950 r. niemal pięciokrotnie, tytoniu trzykrotnie, zaś  warzyw dwukrotnie. Problem ten zamierzano rozwiązać poprzez dobrowolną jak też  przymusową ukrainizację. Ponadto wersja ta jest wzmacniana przywołaniem okolicznosci, że akt przekazania został powiązany z rocznicą 300-lecia zjednoczenia Ukrainy z Rosją i w ten sposób kierownictwo kraju postanowiło podziękować Ukrainie za  trzy stulecia „przyjaźni i miłości” bratnich narodów. Być może takie podejście miałoby jakiś sens, ale z co najmniej dwóch powodów ta wersja nie jest wiarygodna. Po pierwsze, ww. rocznica została wspomniana jedynie mimochodem podczas specjalnego posiedzenia Rady Najwyższej Związku Sowieckiego, a po drugie, rocznice z okresu przedsocjalistycznego nie były zbyt mile widziane przez władze na Kremlu.

Dlatego z wielu względów najbardziej wiarygodna wydaje się być wersja następująca:
N. Chruszczow, pierwszy sekretarz  partii komunistycznej na sowieckiej Ukrainie w latach 1938-1947, doszedłszy do władzy po śmierci J. Stalina, zaczął przygotowywania dla likwidacji kultu jednostki  
i machiny represji. Ale i on sam brał aktywny udział w represjach na Ukrainie, w tym aktywnie pracował w składzie tzw. „trojki”.
[„Trojki” – organy pozasądowe (NKWD, sekretarz komitetu obwodowego kompartii, prokurator) utworzone w latach 1937–1938 w celu organizowania masowych represji wobec „elementów antyradzieckich”, w tym chłopów sprzeciwiających się kolektywizacji, skazujących na rozstrzelanie
lub zsyłke do łagru. Tym samym „trojki” były narzędziem przymusowej kolektywizacji i rozkułaczenia, a de faccto organem karnym o kompetencjach sądu doraźnego. Chruszczow odegrał znaczącą rolę w represjach na Ukrainie w latach 1938–1940. Latem 1938 roku, za jego zgodą  aresztowano dużą grupę czołowych urzędników partyjnych i gospodarczych. W latach 1938–1940 na Ukrainie zaaresztowano prawie 170 tysięcy osób.]
Aby  więc „odpokutować winę” wobec Ukrainy i zapewnić sobie poparcie ukraińskiej elity, niejako
w ramach rekompensaty, podarował tej republice związkowej tego rodzaju bonus.

Wersja ta po zmodyfikowaniu brzmi jak następuje:
N. Chruszczow, przygotowując się do przejęcia władzy, postanowił oprzeć się na swoich ukraińskich współpracownikach, wręczając im w ramach łapówki atrakcyjny półwysep. W 1954 r. jak też w kolejnych latach wspierał w każdy możliwy sposób osoby pochodzące z Ukrainy, w tym w  szczególności Aleksieja Kiriczenko, ówczesnego przywódcę kompartii na Ukrainie. Wkrótce Chruszczow mianował go członkiem Prezydium komitetu centralnego kompartii Związku Sowieckiego, ten zaś zdecydowanie poparł Chruszczowa w jego walce z „antypartyjną grupą” Mołotowa - Malenkowa - Kaganowicza oraz popierającego ich D. Szepiłowa.  [zob.  ANEKS]

Syn Chruszczowa, Siergiej Nikitowicz, tak opisał tę relację:
„W tamtych latach ojciec widział w Kiriczence swojego oddanego zwolennika i wiązał z nim wielkie nadzieje”.
Rzecz jasna, syn, przy ocenie aktu przekazania Krymu Ukrainie, nie mógł mówić o „odkupieniu grzechów”, wskazał więc na zagadnienia infrastruktury technicznej, które ponoć legły u podstaw tej decyzji. W wywiadzie dla rosyjskiej telewizji podczas telekonferencji z 19 marca 2014 r. (przebywał w USA) wyjaśnił, że wg ojca decyzja wiązała się z budową północnokrymskiego kanału wodnego, mającego dostarczać wodę ze zbiornika wodnego na Dnieprze (Zb. Kachowski) oraz z potrzebą realizacji i finansowania związanych z tym prac hydrotechnicznych w ramach jednej republiki związkowej.

Ponadto warta uwagi jest jeszcze jedna kwestia. Jednoczesnie z przekazaniem Krymu Ukrainie, przeprowadzono szereg zmian administracyjno-terytorialnych w Rosji, na Ukrainie oraz w innych republikach związkowych, choć nie można wykluczyć, iż posłużyły one jedynie za tło dla precedensu krymskiego. I tak, np. w republice rosyjskiej utworzono 6 nowych obwodów  (Lipiecki, Kamieński, Biełgorodzki, Bałaszkowski, Arzański i Magadańsk)i. Na Ukrainie dwa (na miejsce obwodu kamieńsko-podolskiego były to obwody czerkaski i chmielnicki; ten ostatni na cześć B. Chmielnickiego), nawet
w dalekiej republice Turkmenii utworzono jeden obwód (krasnowodski). Zlikwidowano obwód izmaiłski w repulice ukraińskiej, pięć obwodów w białoruskiej, cztery w litewskiej, dwa w gruzinskiej,
 a wszystko to pod hasłem „poprawy zarządzania gospodarką narodową”. Wymienione zmiany administracyjno-terytorialne nie były przedmiotem żadnych prac parlamentarnych, zostały one przedstawione zgromadzonym deputowanym jako fakt dokonany, zaś decyzje w ich sprawie zostały podjęte w sposób dyrektywny. Rzecz jasna, w takim stanie rzeczy nie sposób wskazać na jedną jedyną przyczynę tych decyzji, bo zawsze byłby to splot najróżniejszych motywów, przy czym te dodatkowe mogły zostać celowo dołączone, by podstawowa przyczyna nie rzucała się w oczy.

W dniu 25 kwietnia 1954 r. odbyło się piąte posiedzenie Rady Państwa, na które przybyło praktycznie całe kierownictwo Związku Sowieckiego, w tym N. Chruszczow, G. Malenkow, K. Woroszyłow,
N. Bułganin, Ł. Kaganowicz, A. Mikojan i inni. W trakcie posiedzenia N. Chruszczow wygłosił długą mowę, w której poruszył głównie kwestie gospodarcze, zatwierdzenie budżetu państwa, mimochodem wspomniał o sytuacji międzynarodowej, ale słowem nie wspomniał o Rosji, Ukrainie bądź Krymie.
Po przerwie głos zabrał sekretarz Prezydium ZSRR Nikołaj Piegow, który oświadczył, że Prezydium Rady Najwyższej Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej i Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej zwróciło się do Prezydium Rady Najwyższej Związku Sowieckiego ze wspólnym wnioskiem o przekazaniu obwodu krymskiego do Ukraińskiej SRS. Prezydium Rady Najwyższej rozpatrzyło tę propozycję i 19 lutego 1954 r. przyjęło dekret o przeniesieniu obwodu krymskiego ze składu RFSRS do składu Ukraińskiej SRS. Jak wyjaśnił przewodniczący parlamentu związkowego, zgodnie z konstytucją Zwiążku Sowieckiegozatwierdzanie zmian granic między republikami związkowymi należy do kompetencji Rady Najwyższej, zatem Prezydium Rady Najwyższej przedkłada dekret o przeniesieniu obwodu krymskiego do składu Ukraińskiej SRS do zatwierdzenia przez Radę Najwyższą ZSRS. 
Wg N. Piegowa, Prezydium Zwiazku Sowieckiego wzięło pod uwagę wspólną gospodarkę, bliskość terytorialną oraz ścisłe powiązania gospodarcze i kulturowe pomiędzy obwodem krymskim a Ukraińską SRS.
„Jak wiadomo obwód krymski nie ma wspólnych granic z innymi obwodami RFSRS, a bezpośrednio sąsiaduje z Republiką Ukraińską, stanowiąc kontynuację południowych stepów Ukrainy i tworząc wraz
z nimi jednolity obszar tego regionu. Położenie geograficzne Krymu w znacznym stopniu determinuje podobieństwo gospodarki obwodu krymskiego do gospodarki południowych regionów Ukrainy. W bezpośrednim związku z rozwojem gospodarczym Ukrainy rosła i umacniała się gospodarka obwodu krymskiego, który uzyska dodatkowe możliwości gospodarcze dla swojego rozwoju po włączeniu obwodu krymskiego do składu Ukraińskiej SRR. W ten sposób, ze względów terytorialnych i gospodarczych, przekazanie obwodu krymskiego do składu Republiki Ukraińskiej jest całkowicie uzasadnione”.

 Sekretarz Prezydium nazwał ten akt „wyrazem bezgranicznej wiary i miłości narodu rosyjskiego do narodu ukraińskiego, namacalnym dowodem braterskich stosunków, jakie ukształtowały się między narodami naszego kraju”. Mówca pominął natomiast kwestię stosunku do tego aktu parlamentu Rosji – Rady Najwyższej RFSRR, stwierdzając sucho, że Konstytucja Związku Sowieckiego stanowi, iż
„terytorium republik związkowych nie może zostać zmienione bez ich zgody. W tym postanowieniu Konstytucji wyrażona jest suwerenność sowieckich republik socjalistycznych, ich niezależność państwowa”.
W dakszej kolejności przedstawił historyczne uzasadnienie tej decyzji, powołując się na fakt, że została ona podjęta w znaczących dniach rocznicy 300-lecia zjednoczenia Ukrainy z Rosją, i wyraził głębokie przekonanie, że dekret ten spotka się z jednogłośnym poparciem deputowanych Rady Najwyższej.
A ponadto dodał:.
„Taki akt przyjaźni  może być dokonany tylko w warunkach nierozerwalnej jedności i przyjaźni narodów Związku Sowieckiego. Partia komunistyczna zjednoczyła  wszystkie narody naszego kraju w jedną, nierozerwalną rodzinę, w której nie ma i nie może być miejsca na jakiekolwiek roszczenia terytorialne, chęć wzbogacenia się kosztem innych, gdzie wszystkie kwestie, w tym terytorialne, rozwiązywane są w duchu prawdziwej równości, wzajemnego zaufania i braterskiej współpracy” .

Podczas debaty głos zabrał deputowany Michaił Jasnow  (w 1956 r. został mianowany przewodniczącym Rady Ministrów RFSRR), który w znacznym stopniu powtórzył argumenty poprzedniego mówcy dotyczące historycznego i gospodarczego znaczenia tego aktu i poza ogólnikowymi frazesami nie dodał nic istotnego.Natomiast odniósł się do realizacji niektórych wspólnych zadań obronnych, co należy uznać za ważki  argument za przyjęciemtej ustawy:
„Region krymski ma duże znaczenie dla państwa sowieckiego. Wrogowie naszej ojczyzny wielokrotnie próbowali zdobyć Półwysep Krymski i wykorzystać go do napadów na tereny rosyjskie i ukraińskie. Jednak próby zdobycia Krymu przez wrogów rozbijały się o wytrwałość i odwagę, jaką wykazywali Rosjanie, Ukraińcy i inne narody naszego kraju w wspólnej walce o niepodległość naszej ojczyzny”19. „Braterski sojusz i przyjaźń narodu rosyjskiego i ukraińskiego oraz narodów całego naszego kraju umocniły się i zahartowały podczas Wielkiej Październikowej Rewolucji Socjalistycznej, w ogniu wojny domowej, wspólnej twórczej pracy w procesie budowy socjalizmu, w historycznych bitwach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej …”
M. Jasnow nawiązał w typowy sposób do „opinii społecznej”, mówiąc, że:
„historyczny akt przekazania regionu krymskiego do składu Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej spotkał się z jednogłośnym poparciem całego narodu. W akcie tym pracownicy naszego kraju widzą nowy, wyraźny przejaw leninowsko-stalinowskiej polityki narodowej Komunistycznej Partii i rządu sowieckiego”.

Ze strony ukraińskiej głos zabrał deputowany Mykoła P. Bażan – ludowy poeta Ukrainy, znany działacz społeczny, redaktor naczelny Ukraińskiej Encyklopedii Sowieckiej. Wg jego słów, 
„cały naród ukraiński z największą radością i wdzięcznością przyjął dekret Prezydium Rady Najwyższej Związku Sowieckiego... Naród ukraiński głęboko ceni bezgraniczne zaufanie i miłość narodu rosyjskiego do narodu ukraińskiego, zaufanie i miłość, które umacniały się przez wieki wspólnego życia i walki i które ponownie znalazły tak wyraźny wyraz w akcie przekazania Ukrainie jednego z najcenniejszych i najpiękniejszych regionów Rosji... Naród ukraiński będzie troskliwie i z miłością pielęgnował chwalebne tradycje historyczne Krymu. Rosyjscy  obrońcy okryli się nieprzemijającą chwałą na ziemiach krymskich, oczyszczając je z gniazd bandytów, z których w przeszłości wielokrotnie wyruszali drapieżcy, atakujący rosyjskie i ukraińskie miasta i wioski. Wielokrotnie wrogowie próbowali opanować Krym dla swoich krwawych, agresywnych celów. Rosyjska broń pokonała wszystkich tych wrogów, a wzgórza wokół Sewastopola były świadkami ich zguby i hańby. Miasto rosyjskiej chwały, miasto dzielnych rosyjskich żołnierzy-żeglarzy – Sewastopol było, jest  będzie symbolem niegasnących heroicznych tradycji zarówno dla Rosjan, jak i Ukraińców oraz wszystkich obywateli Związku Sowieckiego”.
„Ta ziemia, którą opiewał Puszkin – kontynuował ukraiński poeta - na której żył Czechow, o której pisali Łesia Ukrainka (Łarysa Petriwna Kosacz-Kwitka, herbu Korczak – S.O.) i Michaił  Kociubinski, – będzie ziemią kwitnącej kultury rosyjskiej i ukraińskiej, posiadającą, podobnie jak kultury wszystkich bratnich narodów, gwarancję swojego dalszego, jeszcze bardziej bujnego rozwoju, nierozerwalną, dobroczynną więź i jedność z wielką kulturą narodu rosyjskiego”.

Jednocześnie podkreślił ważne znaczenie rolnicze Krymu, który może wnieść godny wkład
„w ogólnokrajową sprawę tworzenia w naszym kraju dostatku, w sprawę coraz pełniejszego zaspokajania stale rosnących potrzeb materialnych i kulturalnych społeczeństwa socjalistycznego”.
Wg niego drugim kierunkiem rozwoju Krymu są uzdrowiska o znaczeniu ogólnozwiązkowym (ogólnokrajowym) i światowym, finansowane z środków budżetowych. N. Bażan zauważył również, że „wspaniały akt przekazania obwodu krymskiego ze składu Federacji Rosyjskiej do składu Ukraińskiej SRSmiał miejsce w dniach, kiedy narody naszego kraju obchodzą swoje jasne święto narodowe, 300-lecie zjednoczenia Ukrainy z Rosją... Jest to święto głębokiej miłości do narodu rosyjskiego, uczucia, którym przepełnione są serca wszystkich bratnich narodów... Naród ukraiński raduje się i dziękuje swojemu wielkiemu bratu”.

Nie znaleźli się inni chętni do zabrania głosu w tej sprawie, w zwiazku z czym ustawa o przekazaniu obwodu krymskiego ze składu RFSRS do składu Ukraińskiej SRS została poddana pod głosowanie, które zakończyło się jednogłośnym przyjęciem jej w następującym brzmieniu:
Ustawa o przekazaniu obwodu krymskiego ze składu RFSRR do składu Ukraińskiej SRR.
Rada Najwyższa Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich postanawia:

1.Zatwierdzić dekret Prezydium Rady Najwyższej Związku Sowieckiego z dnia 19 lutego 1954 r. o przekazaniu obwodu krymskiego ze składu Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Sowieckiej do składu Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej.
2.Wprowadzić odpowiednie zmiany do artykułów 22 i 23 Konstytucji ZSRR.

Podsumowując, należy zauważyć, że Federacja Rosyjska, odwołując się do historycznych, etnicznych i innych korzeni kwestii krymskiej, skłonna jest uznać akt z 1954 r. za pochopny, przyjęty ze względu na wąskie względy polityczne i niezgodny nawet z procedurami sowieckimi, nie mówiąc o aktach prawa międzynarodowego. Ukraina ze swojej strony uważa przekazanie jej Krymu za fakt dokonany raz na zawsze i niepodlegający rewizji. Kwestia ta jest trudna do rozstrzygnięcia, pomijając nawet względy normatywne i prawne, gdyż należy wybierać pomiędzy niepodzielnością granic państw, a wolnością wyboru własnego losu przez mieszkańców regionu.

Na świecie jest sporo państw wielonarodowych. Np. prowincja Chuzestan w Iranie, zamieszkana przez etnicznych Arabów, lub irański Azerbejdżan, w którym populacja narodowości azerskiej  jest liczniejsza  niż jej populacja w Republice Azerbejdżanu. Podobnie prowincja Wojwodina w Serbii, zamieszkana przez Węgrów, czy francuskojęzyczna prowincja Quebec w Kanadzie, żeby nie przywoływać drastycznego przypadku Kosowa i dwulicowości Zachodu w tej kwestii. Wspomniane regiony posługują się językiem odmiennym od języka większości ludności w kraju. Ale w żadnym z tych krajów nie próbowano uznać za niezgodne z prawem posługiwania się własnym językiem przez mniejszości narodowe. A tylko władze ukraińskie postanowiły zrobić taki wyjątek dla ludności rosyjskojęzycznej.

ANEKS
czyli „Banda trojga” po sowiecku

18 czerwca 1957 r. odbyło się kolejne posiedzenie Prezydium Komitetu Centralnego Kompartii.
Wówczas najwyższe kierownictwo Związku Sowieckiego  było już na skraju rozłamu. Ówczesny premier Grigorij Malenkow ocenił sytuację następująco:
„Jeśli nie usuniemy ich teraz, to oni usuną nas”.
Na wniosek większości przewodniczącym posiedzenia został wybrany tym razem Nikołaj Bułganin,
nie zaś (jak zwykle) Nikita Chruszczow.
G. Malenkow, W. Mołotow, Ł. Kaganowicz i inni członkowie Prezydium zaczęli wysuwać wobec  Chruszczowa liczne zarzuty. W wyniku dyskusji sześcioma głosami, tj. (Wiaczesław Skriabin/Mołotow), Grigorij Malenkow, Kliment Woroszyłow, Łazar Kaganowicz, Nikołaj Bułganin, Maksim Saburow  - przeciwko czterem: Nikita Chruszczow, Aleksiej Kiryczenko, Anastas Mikojan i Michaił Susłow (przy czym wyraźny głos „przeciw” oddał tylko N. Chruszczow) podjęto decyzję o zaleceniu dla Plenum KC Kompartii odwołania N. Chruszczowa z funkcji  pierwszego sekretarza i pilnego przeglądu składu kadrowego Sekretariatu KC Kompartii. (Michaił Pierwuchin nie głosował).
Na posiedzeniu byli obecni  kandydaci na członków Prezydium KC (z prawem głosu doradczego)
 w osobach: Leonid Breżniew, Georgij Żukow, Nuriddin Muchitdinow, Jekaterina Furcewa, Nikołaj Szwernik, którzy poparli Chruszczowa, zaś Dmitrij Szepiłow najpierw poparł, a następnie wystąpił przeciwko wyrażając osobiste pretensje do Nikity Chruszczowa, a tym samym wsparł „antypartyjną grupę”. Jeszcze przed zakończeniem posiedzenia szef KGB Iwan Sierow i Gieorgij Żukow, w porozumieniu z Nikitą Chruszczowem, zorganizowali pilny transport do Moskwy samolotami wojskowymi znanych ze swojej lojalności wobec Chruszczowa członków KC oraz kandydata na członka Prezydium Froła Kozłowa. Nowo przybyli zdołali zmienić porządek dalszego przebiegu posiedzenia i wycofać kwestię odwołania pierwszego sekretarza jak i przeglądu składu sekretariatu KC.
W następstwie czego posiedzenie Prezydium KC Kompartii przedłużyło się do czterech dni, zaś niezwłocznie po jego zakończeniu odbyło się plenum KC Kompartii.

22 czerwca 1957 r., na posiedzeniu plenum KC, Michaił Susłow wyjaśnił zgromadzonym, że rozłam
w Prezydium był spowodowany różnicami zdań w kwestii dalszego kursu na destalinizację rozpoczętego na  XX Zjeździe Kompartii, i w ten sposób kwestia statusu N. Chruszczowa jak i popełnionych przez niego błędów została odłożona na bok. Następnie G. Żukow odczytał dokumenty, z których wynikało, że Mołotow, Kaganowicz i Malenkow byli „głównymi sprawcami aresztowań i rozstrzeliwania sowieckich i partyjnych kadr”.

Łazar Kaganowicz odpowiedział, że „należy powiedzieć o wszystkich członkach Biura Politycznego”, po czym bezpośrednio zapytał Nikitę Chruszczowa: „A czy wy tez nie podpisywaliście decyzji dotyczących rozstrzeliwań na Ukrainie?”. Zapytany wykręcił się od bezpośredniej odpowiedzi, skoro zaprzeczanie temu byłoby jawna szyderą. G. Żukow stwierdził, że konieczne jest przeprowadzenie dokładnego śledztwa i ukaranie wszystkich winnych organizacji masowych represji. Ta kwestia została utajniona przez plenum KC, a szeregowi członkowie kompartii zostali  pozbawieni informacji na ten temat aż do okresu „pierestrojki”. Wtedy w prasie zaczęły pojawiać się bardziej szczegółowe relacje.

Wg historyka Michaiła Smirtiukowa, poparcie ze strony G. Żukowa dla N. Chruszczowa miało decydujące znaczenie dla niezrealizowania   przewrotu zamierzonego przez „grupę antypartyjną”.
Członkowie  tej grupy byli starymi wiernymi towarzyszami I. Stalina -  ich wpływ zaczął wyraźnie słabnąć po sprawozdaniu N. Chruszczowa na XX Zjeździe  Kompartii).
Dymitr Szepiłow nie brał udziału w represjach stalinowskich i nie należał do grupy członków kierownictwa partii, która otwarcie wystąpiła przeciwko Nikicie Chruszczowowi, ale ten, uważając go
za swego protegowanego, postanowił wymierzyć pokazową karę za „zdradę”.

W sprawozdaniu „O zmianach w statucie Kompartii” przyjętych  na jej XXII Zjeździe, m.in., zapisano: Zaciekły opór wobec realizacji kursu wytyczonego przez XX zjazd Kompartii, próbowała stawić „grupa antypartyjna”, do której przyłączył się D. Szepiłow.
W wyniku posiedzenia Plenum Kompartii, które odbyło się w dniach 22-29 czerwca 1957 r., niektórzy członkowie grupy zostali wykluczeni ze składu KC, a w 1962 r. zostali wyrzuceni z szeregów partyjnych.

Historyk Aleksander Pyżykow zwraca uwagę, że w rezolucji XXII zjazdu Kompartii kwestie dotyczące  antypartyjnej grupy są czterokrotnie bardziej obszerne niż kwestie stalinowskiego kultu jednostki.
W wystąpieniach N. Chruszczowa oraz delegatów najwięcej krytyki skierowano pod adresem
W. Mołotowa .
W „Postanowieniu…” wobec członków „grupy antypartyjnej” wysunięto następujące zarzuty:
- wystąpili przeciwko linii partii, frakcyjnymi metodami dążyli do zmiany składu organów kierowniczych
   partii;
- byli przeciwni rozszerzeniu praw republik związkowych i wzmocnieniu roli lokalnych rad;
- próbowali zniweczyć reorganizację zarządzania przemysłem i utworzenie sowchozów;
- nie uznawali konieczności wzmocnienia materialnego zainteresowania kolektywnych gospodarstw
   rolnych wśród chłopstwa;
- walczyli przeciwko wezwaniu partii, aby w najbliższych latach dogonić Stany Zjednoczone pod
   względem produkcji mleka, masła i mięsa na mieszkańca;
- sprzeciwiali się działaniom mającym na celu likwidację skutków kultu jednostki;
- Mołotow sprzeciwiał się sprawie zagospodarowania dziewiczych ziem, a ponadto będąc ministrem
  spraw zagranicznych sprzeciwiał się:
  - poprawie stosunków z Jugosławią, normalizacji stosunków z Japonią;
  - hamował zawarcie traktatu państwowego z Austrią,
  - występował przeciwko postanowieniom dotyczącym możliwości zapobiegania wojnom, jak też
    możliwości wyboru różnych dróg przejścia do socjalizmu w różnych krajach,
     konieczności zacieśnienia kontaktów Kompartii z postępowymi partiami w innych krajach;
  - zaprzeczał celowości nawiązywania osobistych kontaktów między przywódcami Związku
      Sowieckiego a mężami stanu innych krajów.

Członkowie Prezydium KC Kompartii  tj. K. Woroszyłow, N. Bułganin, M. Pierwuchin i M. Saburow, którzy, po publicznym wyznaniu win i okazaniu skruchy na tymże  plenum, otrzymali mniejsze kary.Rzecz jasna, żaden nie wylądował w łagrze, nie wspominając o rozstrzelaniu. I tak, kolejno:

- Kliment Woroszyłow  – do lipca 1960 r. pozostawał przewodniczącym Prezydium ZSRR i członkiem
   Prezydium KC, następnie był członkiem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR;
- Nikołaj Bułganin – do marca 1958 r. pozostawał przewodniczącym Rady Ministrów ZSRR, w 1958 r. został przewodniczącym zarządu Banku Państwowego ZSRR, następnie pozbawiono go stopnia marszałkowskiego i przeniesiono na stanowisko przewodniczącego Stawropolskiego Sownarchozu;
(sownargos - rada gospodarki narodowej – organy władzy gospodarczej w republikach związkowych);
- Michaił Pierwuchin - przeniesiony do grona kandydatów na członków Prezydium KC  Kompartii oraz
ze stanowiska ministra średniego przemysłu maszynowego na stanowisko przewodniczącego Komitetu Państwowego Rady Ministrów  ds. stosunków zagranicznych, w latach 1958–1962 - nadzwyczajny i pełnomocny ambasador w NRD, w latach 1963–1965 – szef departamentu energetyki i elektryfikacji Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej ZSRR, od 1965 r. do końca życia – członek kolegium Gospłanu  (szef departamentu planowania terytorialnego i rozmieszczenia produkcji );
- Maksim Saburow - zdegradowany do rangi zwykłego członka KC, potem przeniesiony na stanowisko zastępcy przewodniczącego Komitetu Państwowego Rady Ministrów  ds. stosunków zagranicznych, a od 1958 r. - dyrektor fabryki ciężkiego maszynowego w Syzraniu;

Do XXII zjazdu KPZR  do członków „antypartyjnej grupy” zaliczano również Georgija Żukowa.  
A oto jak potoczyły się losy głównych członków „bandy trojga” .

Georgij Malenkow
Po usunięciu ze wszystkich stanowisk partyjnych i rządowych w 1957 roku został wysłany do Kazachstanu, najpierw do Ust-Kamienogorska (obecnie Öskemen), a później do mieściny Jekibastuz.
Po śmierci matki w 1968 r. przeniósł się do prywatnej daczy we wsi Udielniaja pod Moskwą. Po wydaleniu i wykluczeniu z partii początkowo popadł w zapomnienie i cierpiał na depresję spowodowaną utratą władzy i dawnego trybu życia. Od 1973 r. mieszkał w Moskwie w dwupokojowym mieszkaniu. W 1980 r., na rozkaz Jurija Andropowa, otrzymał inne dwupokojowe mieszkanie, w którym spędził ostatnie lata życia. Zmarł w 1988 r.

Wiaczesław Mołotow
29 czerwca 1957 r. Mołotow został zwolniony ze wszystkich stanowisk „za przynależność do grupy antypartyjnej” oraz usunięty z Prezydium Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (Kompartii) oraz  z samej partii. Trzy miasta nazwane wcześniej na jego cześć (Permia/Perm od 1940 r., Siewierodwińsk od 1938 r., Nolińsk od 1940 r.) zmieniły nazwy w 1957 r. W 1957 r. został mianowany ambasadorem ZSRR w Mongolii. W latach 1960–1961 kierował sowiecką misją w siedzibie Agencji Energii Atomowej ONZ (MAEA) w Wiedniu. Na XXII Zjeździe Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (Kompartii), który odbył się w październiku 1961 r., Chruszczow i jego sojusznicy po raz pierwszy ogłosili bezpośrednią osobistą odpowiedzialność Mołotowa, Kaganowicza i Malenkowa za zbrodnie popełnione za czasów Stalina i zażądali ich wykluczenia z partii. W połowie listopada 1961 r. został odwołany z Wiednia, usunięty ze stanowiska i wydalony z partii. 12 września 1963 r. przeszedł na emeryturę. Przez kilka lat zabiegał o przywrócenie mu członkostwa w partii i w 1984 r., dzięki wsparciu Ryszarda Kosołapowa, redaktora naczelnego czasopisma „Kommunist”, został przywrócony. Sekretarz generalny Konstanty Czernienko osobiście wręczył mu legitymację partyjną. została jednak w prasie partyjnej nie zamieszczono ogłoszenia decyzja o przywróceniu członkowstwa Mołotowa. W czerwcu 1986 roku Mołotow trafił do szpitala Kuncewo w Moskwie, gdzie zmarł 8 listopada. W ciągu swojego długiego życia Mołotow przeszedł siedem zawałów mięśnia sercowego, ale dożył 96 lat.

Łazar  Kaganowicz
W 1957 r. został uznany za członka „antypartyjnej grupy Malenkowa - Kaganowicza - Mołotowa” oraz usunięty ze wszystkich stanowisk. 13 lipca 1957 r. otrzymał surową naganę, z adnotacją w aktach „za zachowanie niegodne tytułu członka Kompartii, za znęcanie się nad podległymi pracownikami”. Do końca 1961 r. pracował w mieście Azbest (Ural) jako dyrektor Uralskiego Zakładu Górniczo-Przeróbczego. W latach 1957-1958 Kaganowicz przyjeżdżał do Moskwy na posiedzenia Rady Najwyższej Związku Sowieckiego, ale już nie kandydował w wyborach. W grudniu 1961 r. został wydalony z Kompartii. Pomimo licznych petycji  członkostwo w partii nie zostało mu przywrócone (w przeciwieństwie do Wiaczesława Mołotowa), ale posiadał status specjalnego  emeryta o randze państwowej  i z tym związane przywileje. Był politycznie skazany na zapomnienie, nie wspominano o nim w encyklopediach ani książkach o historii Kompartii (poza krótką wzmianką o „grupie antypartyjnej” w 1957 r,).
Według historyka Dmitrija Wołkogonowa, po „zsyłce” do miasta Kalinin (od 1990 r. ponownie Twer) półlegalnie odwiedzał stolicę i utrzymywał kontakty ze starymi towarzyszami, aby uzyskać pomoc w spisywaniu wspomnień. Wg dokumentów nie mieszkał w Kalininie, lecz w Moskwie. Łazar Kaganowicz zmarł 25 lipca 1991 r. w wieku 97 lat.

***********

A propos tytułu notki:
https://www.youtube.com/watch?v=mwKAgeJgz30&list=PL0e2JndmL3nI9G8eCkVgkwXaW-mHoAySp

**************

Wykaz moich wszystkich notek na portalu "Szkoła Nawigatorów" pod linkiem:

http://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/troche-prywaty

 

---

tagi:

	stanislaw-orda
	3 stycznia 2026 08:12

38     1084    9 zaloguj sie by polubić