choć problem nie dotyczy jedynie regionów arktycznej Północy na naszej planecie.
Niniejsza notka stanowi suplement do tematyki przedstawionej w notce poprzedniej:
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/zmiana-klimatu-w-rozmowach-o-zmianach-klimatu

Przypadkowo bowiem natrafiłem na publikację, stanowiącą jakby kontynuację tematyki poruszonej w zalinkowanej notce. I nalezy ona do publikacji tzw. pierwszej świeżości. Otóż w numerze periodyku Nature Communications z 1 października br. (wydawanym w formacie online, czyli dostępnym w internecie) [1], zamieszczony został opis badań zespołu naukowców przeprowadzonych na dnie szelfu antarktycznego. Oczywiście nie na całości rozległej linii brzegowej tego kontynentu, ale w jednej z lokalizacji na Morza Rossa.
Przypis 1
Nature Communications; zeszyt 16, artykuł nr: 8740 (2025)
https://www.nature.com/articles/s41467-025-63404-3

Ośmioosobowy zespół badawczy reprezentował placówki naukowe głównie z Nowej Zelandii (6 osób) oraz po jednej osobie z Francji  i USA. Zespołem kierowała dr Sarah Seabrook z Instytutu Nauk o Ziemi (Victoria University, Wellington, Nowa Zelandia), specjalizująca się w biogeochemii morza.
https://niwa.co.nz/people/sarah-seabrook
Wyniki swoich badań członkowie zespołu przedstawili w  publikacji zatytułowanej „Antarctic seep emergence and discovery in the shallow coastal environment”, czyli „Poszukiwania i odkrycie nowych wycieków w przybrzeżnych płytkich wodach Antarktydy”.
Jako że w ostatnich latach z Antarktydy nie docierają optymistyczne wiadomości, a  przeciwnie, jedno ponure odkrycie goni za drugim, dlatego w niniejszej notce przedstawiam skrótowo omówienie treści ww. publikacji.

*************

Zespół badaczy skoncentrował swoje prace w rejonie płytkich wód Morza Rossa, przy przylądku Evans, po zachodniej stronie Wyspy Rossa, w pobliżu nowozelandzkiej stacji naukowej Scott (Scott Base).
(Morze u wybrzeża Antarktydy w kierunku na płd. zach. od Nowej Zelandii)
https://en.wikipedia.org/wiki/Scott_Base.
Naukowcy odkryli, że metan zaczął wydobywać się z dna morskiego w dziesiątkach miejsc. A metan jest gazem o  silnym impulsie cieplarnianym (tzw. wymuszenie radiacyjne).
Wymuszanie radiacyjne – Wikipedia, wolna encyklopedia
Istnieje uzasadnione przekonanie, że całkowicie niewidoczne z powierzchni morza denne gejzery metanu staną się nowym czynnikiem wzmagającym na Ziemi tempo zmian klimatycznych. Z jednej strony stopniowe ocieplanie się wód w rejonach polarnych uznaje się za główny czynnik generujący podobne zjawiska, zaś z drugiej uwalnianie się metanu wpływa na przyśpieszanie wzrostu temperatury w skali globalnej. Znamionuje to wytwarzanie się syndromu błędnego koła.

Początkowo zespół naukowców skupił się na zbadaniu tylko jednego znalezionego metanowego komina emisyjnego. Wkrótce jednak członkowie ekipy odkryli, że dno morskie było usiane dziesiątkami podobnych, które wyrzucały gejzery tego gazu. A po ich podliczeniu nastrój naukowców był zasadniczo odmienny od entuzjazmu pierwszych odkrywców. Sarah Seabrook, kierownik programu badawczego, powiedziała:
Zwykle, gdy odkrywamy lub dowiadujemy się o czymś nowym, odczuwamy ekscytację. W tym przypadku podekscytowanie niemal od razu ustąpiło miejsca niepokojowi i obawie o to, co to wszystko oznacza.

Odkrycie było czyś niespodziewanym, gdyż na  tym, od dziesięcioleci regularnie monitorowanym obszarze, dotychczas nie wykryto żadnych tego rodzaju źródeł emisji gazu. Oznacza to, że ich masowe pojawienie się jest zjawiskiem nowym i szybko ekspandującym, co wzbudza uzasadniony niepokój.

Aby zbadać podwodne kominy, zlokalizowane na głębokości od 5 do 240 metrów pod pokrywą  lodową, naukowcy wykorzystali metody akustyczne, penetrowanie dna przez nurków oraz zdalnie sterowany podwodny pojazd. Wycieki gazu wytwarzają strumienie bąbelków, a wokół nich przy dnie morskim powstają charakterystyczne otuliny białego koloru. To są skupiska mikroorganizmów, których tempo rozrostu służy naukowcom za wskaźnik intensywności (wydajności) metanowych źródeł.

Opisywane odkrycie poruszyło społeczność naukową. Metan stanowi rodzaj „ciężkiej artylerii”
we wzmaganiu tempa procesu zmian klimatycznych. Charakteryzuje się zdolnością do zatrzymywania (akumulacji) ciepła w atmosferze poprzez pochłanianie promieniowania emitowanego przez Ziemię.
 A gaz ten posiada kilkadziesiąt razy większą od dwutlenku węgla zdolność do absorpcji emisji cieplnej.

Pomimo iż dwutlenek węgla pozostaje w atmosferze, cyrkulując w biotopie planetarnym, co czyni go niebezpiecznym w dłuższej perspektywie, zaś uwolniony metan po kilkudziesięciu latach w dużym procencie „utlenia się” (na wodór - woda) i węgiel  - tlenek i dwutlenek węgla), to krótkookresowo działanie metanu wpływa destrukcyjnie silniej na stan równowagi klimatycznej.

Do tej pory około 60% emisji metanu wynikało działalności człowieka, głownie  rolnictwa i spalania paliw kopalnych, zaś pozostałe 40% pochodziło ze źródeł naturalnych. Ale bardzo szybko sytuacja może ulec zmianie. Wraz z ocieplaniem się planety aktywują się nowe, dotychczas uśpione źródła naturalnego metanu. A Antarktyda, najzimniejszy i najmniej zbadany kontynent, być może okaże się jego największym zmagazynowanym zasobem,  dotychczas dosyć szczelnie przykrytym wieczną zmarzliną i pokrywą lodową. Taka pokrywa  trzyma „na uwięzi” olbrzymie  ilości metanu w postaci hydratów , tj. krystalicznych związków, które są  stabilne w niskich temperaturach i pod wysokim ciśnieniem. Ale wraz ze wzrostem temperatur, ta pokrywa zaczyna pękać i kruszyć się. Ale co powoduje odkryte wycieki metanu? Nie ma jeszcze jednoznacznej odpowiedzi, choć  naukowcy dostrzegają analogie. Podobne procesy obserwowane są  od wielu lat w Arktyce, gdzie wykryto dziesiątki tysięcy miejsc wycieków metanu. Dane paleontologiczne – dowody z przeszłości – także sugerują, że takie emisje są powiązane ze zmianami kriosferycznymi, czyli degradacją lodu ziemskiego, który wcześniej skutecznie zatrzymywał uwięzione w nim lub pod nim substancje.

Przed opisanym badaniem odnotowano tylko jeden potwierdzony wyciek metanu na Antarktydzie, który został odkryty w 2011 roku. Obecnie są ich już dziesiątki, co uzasadnia tezę, że zjawisko jest efektem procesu wielkoskalowego. Tak jak gdyby naukowcy odkryli w lodzie antarktycznym „uśpionego olbrzyma”, który zaczyna się gwałtownie budzić. Na dodatek żadna z obecnych prognoz dotyczących zmian klimatu nie uwzględniała obecności tego olbrzyma. Oto nagle pojawił się nowy, silny i nieprzewidywalny czynnik, wskutek czego powstaje tak zwana pętla dodatniego sprzężenia zwrotnego:  proces ocieplenia roztapia lód uwalniając metan, zaś gaz ten nasila efekt cieplarniany, prowadząc do dalszego ocieplenia i szybszego topnienia lodu. Wywołana została reakcja łańcuchowa i nie wiadomo, czy znajdzie się sposób na jej powstrzymanie.

Zagrożenie to nie ogranicza się jednak do nasycania metanem atmosfery, gdyż jego część rozpuszcza się w wodzie morskiej, powodując jej zakwaszenie. Oczywiście wpływa to destrukcyjnie na delikatną równowagę  ekosystemu wód oceanicznych na południowej półkuli, w których żyją unikalne gatunki,
w tym głównie kryl stanowiący podstawę łańcucha pokarmowego wielorybów, pingwinów i fok. Konsekwencje mogą narastać zarówno kaskadowo jak i chaotycznie, czyli są trudno lub wcale przewidywalnie.

Nie wiadomo, jaka część metanu wydostanie się z dna mórz wokół Antarktydy zdoła zasilić atmosferę, a ile jego pozostanie pod topniejącym lodem. Jedno jest jednak pewne: odkryte wycieki sygnalizują, że to może być dopiero początkowa faza zaobserwowanego procesu. Dr Seabrook i jej współpracownicy apelują o pilne podjęcie skoordynowanych międzynarodowych działań w celu badania tych źródeł i oszacowanie skali zagrożenia, które stało się oczywiste.

Sarah  Seabrook:
Jeśli takie źródła nadal będą się pojawiać na innych obszarach, niż te na których prowadzimy badania, wówczas narzuca się pytanie, jak będzie wyglądać płytka strefa przybrzeżna Antarktydy za pięć czy dziesięć lat. Na naszych oczach ten system szybko się zmienia,

***************

Wykaz moich wszystkich notek na portalu "Szkoła Nawigatorów" pod linkiem:

http://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/troche-prywaty

 

---

tagi: ocieplenie klimatu 

	stanislaw-orda
	19 października 2025 16:37

56     1497    4 zaloguj sie by polubić