Cykl „szpiegowski” miałem zakończyć na tryptyku, ale z rozpędu powstał kwartet. Oto linki do dotychczasowych części:
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/ostatni-z-kretowiska
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/poczatek-i-koniec-sfery
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/jak-ames-w-pazdzierzu

Oto więc ostatnia notka z tej serii, chociaż nie po raz pierwszy poruszam tę tematykę, gdyż kilka lat temu zamieściłem opowiadanie o tym, kto, dlaczego i jak polował na Lwa Trockiego oraz w jaki sposób go upolowano. Sporo nazwisk ze „szpiegowskiego kartelu” powtarza się w obecnej notce. 
Stosowne linki jak niżej:
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/polowanie-na-lwa-cz-1
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/polowanie-na-lisa-cz-2

A zatem pora na opowieść o „czwartym do brydża”.
Aleksander Michajłowicz Orłow (wł. Lew Łazariewicz Nikolski) urodził się 21 września 1895 r.,
w Bobrujsku, gubernia mińska, w ortodoksyjnej rodzinie żydowskiej jako Lejba Lejzerowicz Feldbin. Zmarł 25 marca 1973 r.; Cleveland, OHIO).
Był  sowieckim oficerem służby wywiadu, majorem organów bezpieczeństwa państwowego.
Pracował jako nielegalny rezydent we Francji, Austrii, Wielkiej Brytanii, Włoszech (1933-1937) oraz jako oficjalny rezydent NKWD, doradca ds. bezpieczeństwa republikańskiego rządu w Hiszpanii (lata 1937-1938).
W  lipcu 1938 r. zbiegł do Stanów Zjednoczonych.
W trakcie swojej kariery A. Orłow legitymował się nazwiskami:
Lew Leonidowicz Nikołajew;
Lew Feldbin - austriacki paszport,
Lew Feldel - niemiecki paszport,
William Goldin - amerykański paszport,
Koornick (Kurnik) - nazwisko jego żydowskich krewnych mieszkających w USA.
Podróżując po USA najczęściej podawał się za Aleksandra L. Berga lub Igora Berga.
W OGPU/NKWD używał pseudonimu operacyjnego o brzmieniu: Szwed.

Historyk sowieckich służb specjalnych i biograf Aleksandra Orłowa, Borys Borysowicz Wołodarski (Boris Borisowich Volodarsky) w swojej książce „Stalin’s Agent: The Life and Death of Alexander Orlov” (Oxford, 2015) wykorzystał nowe dane z odtajnionych akt o ścisle reglamentowanym dostępie, pochodzących z archiwów KGB, CIA, FBI, MI5 i francuskiej DST, które zawierają dotyczącą Orłowa dokumentację i które obszernie cytuje.
(DST  - Direction de la Surveillance du Territoire;  służba kontrwywiadu francuskiego).
Na ich podstawie autor szczegółowo analizuje i obnaża liczne kłamstwa, mity i półprawdy zawarte w książce A. Orłowa zatytułowanej „Akta Orłowa: Największe oszustwo KGB wszech czasów” (The Orlov File: The Greatest KGB Deception of All Time). Przedstawia dowody, iż duża część z tego, co Orłow powiedział, także pod przysięgą, podczas przesłuchania przez amerykańskich oficerów wywiadu czy w prywatnych rozmowach z przyjacielem Edwardem Gazurem, powinna zostać uznana za oczywiste zmyślenia (outright invention). Książka Wołodarskiego wprowadza istotne korekty do biografii A. Orłowa.
Niniejsza notka została napisana z wykorzystanem treści zawartych m.in. w tej publikacji.
[Borys Wołodarski - Boris Borisovich Volodarsky (ur. 1955 w Syzraniu, obwód kujbyszewski,
od 1985 r.(?) obywatel brytyjski) jest byłym oficerem (kapitanem) Specnazu GRU, a obecnie niezależnym analitykiem wywiadu, członkiem Światowego Stowarzyszenia Studiów Między- narodowych (Instytut Hoovera, Uniwersytet Stanforda) i współredaktorem magazynu „Personal Files”, specjalizującym się w historii wywiadu. Jest autorem licznych artykułów o  tematyce szpiegowskiej, publikowanych głównie w „The Wall Street Journal”oraz, m.in., książki „Tajna historia zbrodni stalinowskich” (Moskwa 1991; dalej: „Tajna historia …”). Posiada tytuł doktora nauk uzyskany w The London School of Economic and Political Science (LSE) oraz jest członkiem Royal Historical Society]
https://alphapedia.ru/w/Boris_Volodarsky
W dalszej treści notki będzie okreslany jako B. Volodarsky.
Ponadto zostały wykorzystane niektóre dane zawarte w raporcie zawierającym zeznania
Orłowa: Testimony of Alexander Orlov  https://catalog.hathitrust.org/Record/007411887

Inną z ważnych publikacji o życiu i działalności A. Orłowa jest książka autorów Olega Tsareva (Carewa) i Johna Costello pt.: „Fatalne złudzenia”; („Deadly Illusions” - ‎ Century Hutchinson Ltd, London 1993;  edycja w jęz. rosyjskim – „Rokovyje illyuzii”; Akva-term, Belgrad 1995.

************

Po wybuchu pierwszej wojny światowej rodzice A. Orłowa przenieśli się do Moskwy, a on został przyjęty do Instytutu Języków Wschodnich im. Łazariewa (jeszcze jako Feldbin), gdzie studiował przez dwa semestry, następnie przeniósł się na Wydział Prawa Uniwersytetu Moskiewskiego. W 1916 r. został powołany do wojska, służył na tyłach. Po rewolucji lutowej wstąpił do partii socjaldemokratów (zjednoczonych internacjonalistów), a po wybuchu wojny domowej w szeregi Armii Czerwonej, gdzie dostał przydział do Oddziału Specjalnego 12-ej Armii. Brał udział w ujawnianiu organizacji kontrrewolucyjnych w Kijowie. W maju 1920 r. wstąpił do RKP(b). Wg słów samego Orłowa był on w latach 1920-1921 pracownikiem Archangielskiej Czeki (jako szef sekcji tajnej i operacyjnej i kolejno: szef wydziału agenturalno-śledczego ds. ochrony północnych granic, szef sekcji śledczej i poszukiwawczej, specjalny pełnomocnik ds identyfikacji białych oficerów na Północy) - co nie znalazło potwierdzenia w jego aktach archiwalnych.
1 kwietnia 1921 r. w Archangielsku Orłow poślubił 18-letnią Marię Władysławowną Rożniecką, (1903 – 1971) członkinię RKP(b), która również odbywała tam służbę w wojsku. Latem 1921 r. małżonkowie zostali zdemobilizowani. W latach 1921–1924 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Moskiewskiego. Orłow już od 1920 r. pracował w organach ścigania jako Lew Łazarewicz Nikolski. 
Przez kilka lat pracował w Trybunale Najwyższym Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego. Po ukończeniu studiów, przeniósł się w maju 1924 r., do Zarządu Ekonomicznego (ED) GPU gdzie był kierownikiem VI Oddziału, a od 1925 r. kierownikiem VII Oddziału, i kolejno  zastępcą kierownika wydziału ekonomicznego OGPU, którym kierował jego kuzyn, Zinowij Kacnelson. Pod kierownictwem ww. kuzyna Orłow pracował w oddziałach specjalnych Armii Czerwonej, m.in. w Archangielsku, OGPU  oraz na Zakaukaziu, gdzie  dowodził oddziałem wojsk granicznych OGPU  (dowódca straży  granicznej garnizonu w Suchumi), dokąd przybył z rodziną na prośbę, przewodniczącego Zakaukaskiego OGPU Zinowija Kacnelsona, który zastąpił poprzednika Salomona Mohylewskiego (zginął w katastrofie lotniczej). W 1926 r. Orłow  przeniósł się do pracy w Służbie Wywiadu Zagranicznego OGPU. W kolejnych latach odbywał krótkoterminowe i długoterminowe misje we Francji, Niemczech, USA, Włoszech, Austrii, Czechosłowacji, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Estonii, Szwecji i Danii.

W 1932 r. Orłow został wysłany do Stanów Zjednoczonych (pod przykrywką przedstawiciela Flax Export), (flax - len), aby nawiązać kontakty z krewnymi z Bobrujska i uzyskać autentyczny amerykański paszport, który umożliwiłby mu swobodne podróżowanie po Europie. Później, funkcjonariusze Służby Wywiadu Zagranicznego NKWD, Orłow, Eitingon i Sieriebriański, badali możliwość utworzenia siatki wywiadowczej w Stanach Zjednoczonych, wykorzystując swoich żydowskich krewnych. Lew Nikołajew wypłynął z Bremy i przybył do USA 22 września 1932 r. na pokładzie liniowca SS „Europa”.

Latem 1934 r. przybył do Londynu jako przedstawiciel American Refrigerator Company, Ltd. Przedstawicielstwo firmy było rzecz jasna kolejną przykrywką.
Nawiazał współpracę z Kimem Philby’m i tzw. „Grupą z Cambridge”. Jako że jest to specjalne osiągnięcie Orłowa, dlatego więcej o werbunku „piątki z Cambridge” umieściłem w końcowym ANEKSIE.

Wiosną 1937 r. NKWD otrzymało rozkaz zintensyfikowania kampanii przeciwko zwolennikom Trockiego za granicą, czyli rozpoczęcia ich likwidacji. Pod przywództwem Jeżowa rozpoczęła się fizyczna eliminacja tych, którzy kontestowali politykę Stalina. Ponieważ nie było możliwe inscenizowanie procesów i fałszowanie zeznań poza granicami Związku Sowieckiego, stalinowscy egzekutorzy zmuszeni byli opracować inne metody neutralizowania  faktycznych  i hipotetycznych oponentów  w szeregach komunistów.

Po tym, jak amerykańskie Biuro Wywiadu Marynarki Wojennej zidentyfikowało A. Orłowa jako szpiega, udało mu się, z pomocą innego sowieckiego imigranta, Abrama Einhorna, uzyskać paszport na nazwisko William Goldin i 30 listopada 1932 r. przyjechał z powrotem do Bremy w Republice Weimarskiej. W październiku 1935 r., po powrocie do Związku Sowieckiego, został mianowany zastępcą szefa wydziału transportu GUGB NKWD, a w grudniu tego samego roku awansował do stopnia majora organów bezpieczeństwa państwa.

We wrześniu 1936 r. został wysłany do Madrytu jako jeden z dwóch oficjalnych łączników NKWD
z hiszpańskim Ministerstwem Spraw Wewnętrznych (drugim był doświadczony oficer wywiadu, major NKWD Naum Markowicz Biełkin). Na tę okoliczność przyjął pseudonim „Aleksander Michajłowicz Orłow”, pod którym jest znany w historii wywiadu. Pod koniec 1937 r. Orłow został mianowany szefem legalnej rezydentury NKWD. (Jego zastępcą w rezydenturze był Naum Eitingon, ps. „Kotow”). Zorganizował on eksport hiszpańskich rezerw złota do ZSRR o  łącznej wadze 510 ton. Za kierowanie tą operacją został odznaczony Orderem Lenina.
Był bezpośrednio zaangażowany w organizację republikańskiego kontrwywiadu, Wojskowej Służby Informacyjnej (SIM), oraz szkół szkolących grupy partyzanckie i sabotażowe do operacji za liniami wroga. Ale głównym zadaniem Orłowa w Hiszpanii była walka z trockistami i anarchistami, którzy aktywnie sprzeciwiali się sowieckiej polityce. Sfabrykował „dowody” potrzebne do aresztowania i zlikwidowania przywódców Robotniczej Partii Jedności Marksistowskiej (POUM - Partido Obrero de Unificación Marxista).

Dokumenty z archiwów NKWD opublikowane w Hiszpanii szczegółowo opisują zbrodnie Orłowa popełnione w tym kraju. Nadzorował on aresztowania i pozasądowe egzekucje członków POUM w Katalonii, ktorych uznano za zdrajców Kominternu. W czerwcu 1937 r. zorganizował porwanie z więzienia i zabójstwo przywódcy POUM Andrésa Nina .
Eliminacja średniego szczebla kierownictwa NKWD była często przeprowadzana w ramach tzw. „procedury specjalnej”, czyli bez procesu i śledztwa]. W szczególności Аbram Аronowicz Słucki został zamordowany przez Michaiła Siergiejewicza Alochina/Smolarowa (zastępcę szefa wydziału techniki operacyjnej) zastrzykiem cyjanku potasu w biurze Michaiła Pietrowicza Frinowskiego, szefa Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego NKWD.
Orłow został mianowany szefem rezydentury NKWD w Hiszpanii około lutego-marca 1937 r. Wkrótce potem nowy szef NKWD, Nikołaj Jeżow, rozpoczął masowe czystki, które objęły również oficerów NKWD pracujących poza granicami Związku Sowieckiego.

Zasoby zgromadzone w sowieckich archiwach jednoznacznie potwierdzają wersję, że stłumienie partii antystalinowskiej, prześladowanie Orwella i zabójstwo Nina zostały zlecone przez Moskwę oraz 
realizowane przez jej agentów pod nadzorem Orłowa.
B. Volodarsky w książce „El caso Orlov” (Barcelona, ​​2013) ujawnia nazwiska kilku likwidatorów - wspólników Orłowa w osobach: Iosif Grigulewicz, Erich Take, Wiktor Niesiński i Stanisław Wauszpasow. Wg B. Volodarsky’ego, Grigulewicz osobiście zastrzelił Nina.
http://svr.gov.ru/history/person/grigulevich.htm
Przyszły dyplomata I. Grigulewicz był zawodowym zabójcą, którego Stalin wysłał do Meksyku w 1940 r. z planem wyeliminowania Trockiego. S. Wauszpasow (Towarzysz Alfred) był wielokrotnie wymieniany w zachodnich źródłach jako twórca i organizator tajnego krematorium w Barcelonie, w którym niszczono szczątki straconych przeciwników Stalina spośród międzynarodowych ochotników.
http://www.svr.gov.ru/history/person/vaupsh.htm
W kwietniu 1938 r. Orłow zwerbował Morrisa Cohena, ochotnika z USA do Brygad Międzynaro- dowych,który później został łącznikiem Rudolfa Abela (Fischer William Gienrichowicz) i Konona Mołodego.
http://svr.gov.ru/history/person/kom.htm
http://svr.gov.ru/history/person/ab.htm
http://svr.gov.ru/history/person/mol.htm

Jesienią 1936 r. rozpoczęły się masowe represje wobec politycznego i wojskowego kierownictwa ZSRR (Wielki Terror). Represje dotknęły również kierownictwo NKWD, w tym jego najwyższych rangą urzędników. Wielu z tych, których uważano za założycieli Czeka, zostało usuniętych ze stanowisk i zamordowanych: Gleb Bokij, Jakow Peters, Józef Unszlicht, Fiodor Eichmans i inni. Represje nie ominęły także dyplomatów: przez cały rok 1937 pełnomocnicy władz sowieckich w Madrycie, Marcel Izrailewicz Rosenberg i Leon Jakubowicz Hajkis, byli kolejno odwoływani do Moskwy. Obaj zostali wkrótce straceni: Hajkis w sierpniu 1937 r., Rosenberg w marcu 1938 r. W lipcu 1937 r. do Orłowa dotarły pogłoski, że jego krewny i protektor, Zinowij Kacnelson, został usunięty ze wszystkich stanowisk i aresztowany, a był wówczas zastępcą naczelnika GUŁ-agu i naczelnikiem Dmitrowłagu. 
(Dmitrowłag; Dmitrowski Isprawitelno-trudowyj łagier - Dmitrowski Obóz Pracy Poprawczej - największe skupisko obozów pracy zorganizowane dla budowy kanału Moskwa – Wołga im. J. Stalina).

W lipcu 1937 r., Orłow spotkał się w Paryżu z Theodorem Maly (także: Mally), który niedawno otrzymał nakaz powrotu do Związku Sowieckiego. Mally podzielił się swoimi obawami z Orłowem, ponieważ słyszał o podobnych przypadkach dotyczących innych oficerów NKWD, którzy zostali odwołani z misji zagranicznychi, zaś po powrocie do Związku Sowieckiego „zniknęli”.
https://en.wikipedia.org/wiki/Theodore_Maly

17 lutego 1938 r. zmarł bezpośredni przełożony Orłowa, Abram Słucki, szef Oddziału Zagranicznego NKWD. W lipcu tego samego roku Orłow otrzymał rozkaz stawienia się 14 lipca na sowieckim statku „Swiria” w Antwerpii na spotkanie z Siergiejem Szpigelgłazem, mianowanym po śmierci A. Słuckiego pełniącym obowiązki szefa Oddziału Zagranicznego NKWD. Orłow nie pojawił się na wyznaczonym miejscu spotkania.
[Siergiej Michajłowicz Szpigelgłaz (wł. Solomon Mojszewicz-Mendelewicz Szpigelgłaz) – major organów bezpieczeństwa państwowego, który specjalizował się w tzw. operacjach rozliczeniowych, czyli porwaniach i tajnych zabójstwach za granicą. Szpigelgłaz, rok przed ucieczką Orłowa (tj. 4 września 1937 r.), zorganizował w Szwajcarii zamach na zbiegłego agenta NKWD INO Ignacego Reissa. Spotkanie z Orłowem miało się odbyć  na pokładzie sowieckiego statku, ponieważ Szpigelgłazowi na lądzie groziło aresztowanie]
https://www.hrono.ru/biograf/bio_sh/shpigelglas.php
Zamiast tego  ukradł 90 800 dolarów, z funduszy operacyjnych NKWD przechowywanyuch  
w odrębnym sejfie w ambasadzie sowieckiej w Barcelonie (tj.równowartość minimum 1,5 miliona dolarów w cenach z 2014 r.) i niezwłocznie, wraz z żoną, również pracownicą rezydentury oraz córką, potajemnie wyjechał do Francji 13 lipca 1938 r., skąd 21 lipca z portu w Cherbourgu wypłynął  do Montrealu na parowcu S/S Montclare (Canadian Pacific Line), a z Kanady przejechał do USA.

W oparciu o dane z odtajnionych akt osobowych, biograf Orłowa, B. Volodarsky podaje, że:
w rzeczywistości nigdy nie został on odwołany ze swojej misji, nie było także powodu, by na Kremlu miano go podejrzewać, a tym bardziej wszczynać oficjalne śledztwo, nie wspominając o zamiarze  jego likwidacji.

Orłow przybył do Kanady oraz do USA na podstawie sowieckiego paszportu dyplomatycznego. Sowieckie paszporty posiadały też jego żona i córka. Z Kanady wysłał listy do szefa NKWD Nikołaja Jeżowa oraz Józefa Stalina, w których ostrzegł, że wyda sowieckich agentów w wielu krajach, jeśli jego rodzina lub krewni (jego matka i matka jego żony), którzy pozostali w kraju, będą prześladowani.

Po przybyciu do Nowego Jorku rodzina Orłowów zameldowała się jako Leo, Maria i Wera Kurnik
 w hotelu „Wellington” na Manhattanie.
[Orłow aż do swojej śmierci przechowywał swój paszport dyplomatyczny, podobnie jak sowieckie paszporty żony i córki, w skrytce bankowej Pilgrim Vaults Inc., położonej daleko od miejsca zamieszkania;
[B. Volodarsky. Stalin’s Agent: ...]
13 sierpnia 1938 r., Orłow wysłał Nowego Jorku  list do Lwa Trockiego, ostrzegając go przed możliwym zamachem. Później okazało się, że Trocki uważał list za zaaranżowaną przez NKWD mistyfikację.
„Pióro wieczne „Parker” ze złotą stalówką, które Orłow kupił w Kanadzie, należy do rodziny z USA blisko związanej z CIA. Wg legendy wymyślonej przez Orłowa i powtórzonej przez jego poprzednich biografów, tym piórem napisał on osobisty list do Stalina, proponując sowieckiemu dyktatorowi układ: on, Orłow, nie ujawni żadnych sowieckich operacji ani agentów,o których wie, a w zamian Stalin da mu spokój. W rzeczywistości taki list nigdy nie powstał”.
[B. Volodarsky. Stalin’s Agent: ...]
Wysłał natomiast pisma zaadresowane do Surica i Biriukowa (ambasadora i pierwszego sekretarza Ambasady Związku Sopwieckiego w Paryżu) z prośbą o ich pilne przekazanie Nikołajowi Jeżowowi.
(Jakow Zacharowicz Suric – ambasador; I. Biriukow -  pierwszy sekretarz ambasady sowieckiej
 we Francji).
Ponadto wystosował inny list z przeznaczeniem dla „Kisłowa” (Gieorgija Kosenki), szefa paryskiej rezydentury NKWD, z powiadomieniem o dostarczeniu dwóch paczek do ambasady, jednej dla niego i jednej dla ambasadora Surica, w celu pilnego przekazania do N. Jeżowa. Listy dostarczył do Paryża jego kuzyn, Natan Kurnik. Mityczny list do Stalina jest falsyfikatem, rozpowszechnianym przez Orłowa w jego „Tajnej historii …”
http://svr.gov.ru/history/person/kosenko.htm
KGB odtajniło, z drobnymi pominięciami, „pożegnalny” list do Jeżowa, ale jego treść istotnie różni się od tej, którą Orłow zamieścił w swojej „Tajnej historii …”, zawiera bowiem zapewnienia autora o lojalności „wobec Partii i naszego kraju”.
[B. Volodarsky. Stalin’s Agent: …]
Po otrzymaniu w sierpniu 1938 r. jego listu przez N. Jeżowa, w aktach osobowych Orłowa pojawił się wpis stwierdzający, że „ucieczka została uznana za wynik nieporozumienia i strachu”.
Tezę, że Orłow nie był wówczas prześladowany przez kierownictwo NKWD, podtrzymał również Aleksander Kołpakidi, historyk wywiadu, utrzymując (w audycji radiowej z 11 grudnia 2018 r.), że Orłow został wezwany do Moskwy w celu odebrania Orderu Lenina. 
https://www.litres.ru/author/aleksandr-kolpakidi/about/
To oznaczało koniec kariery Lwa Łazarewicza Nikolskiego, majora bezpieczeństwa państwowego i szefa rezydentury NKWD w Hiszpanii, który w 15 lat później „odnalazł się” ponownie w USA jako „generał NKWD Aleksander Orłow”, tj. pod fikcyjnym tytułem, personaliami i nazwą organizacji, która przestała już istnieć. (NKWD przestała formalnie istnieć w 1946 r.).
Оrłow przez 15 lat przebywał w USA używając personaliów Igor Konstantinowicz Berg. Podczas II wojny bostońskie biuro FBI przeprowadziło szeroko zakrojone śledztwo na terenie USA w poszukiwaniu małżeństwa Orłowów, znanych FBI jedynie jako Alexander L. Berg i Maria Berg, których uważano za  sympatyzujące z Niemcami osoby pochodzenia niemieckiego.
[B.Volodarsky. op. cit]
Orłowowie krótko mieszkali w Nowym Jorku, następnie w Filadelfii, z kolei przenieśli się do Kalifornii, a po śmierci córki w 1940 r., do Bostonu i ostatecznie do Cleveland.
Na Zachodzie A. Orłow był znany jako generał, gdyż sam się tak określał podczas przesłuchań przez funkcjonariuszy FBI i CIA. W swoich publikacjach z lat 50. i  początku lat 60. przedstawiał się jako przyjaciel i osobisty wysłannik Stalina, przypisując sobie rangę generała NKWD, która nie istniała aż do końca II wojny światowej. Z pewnym przybliżeniem jego stopień majora  służby bezpieczeństwa państwowego można przyrównać do stopnia dowódcy dywizji w sowieckich siłach zbrojnych, czyli odpowiadał on generałowi dywizji.

Ucieczka Orłowa skierowała podejrzenia na najwyższych funkcjonariuszy sowieckiego wywiadu oraz  wyrządziła znaczne szkody: wielu oficerów z nim związanych zostało uznanych za „wrogów ludu” i poddanych represjom. Szef grupy operacji specjalnych, Jakow Sieriebriański (który nadzorował szesnastu „nielegałów” operujących w  Niemczech, Francji, Stanach Zjednoczonych i innych krajach), został odwołany z Paryża i 10 listopada 1938 r. aresztowany wraz z żoną już na moskiewskim lotnisku. 7 lipca 1941 r. Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego w Sowietach skazało Sieriebriańskiego na karę śmierci przez rozstrzelanie wraz z konfiskatą mienia, ale wkrótce za wstawiennictwem Sudopłatowa i Berii został ułaskawiony.
http://svr.gov.ru/history/person/serebrjanskij.htm
Natomiast jego byli podwładni zostali wezwani do Moskwy. Naum Biełkin został zwolniony z pracy w NKWD, a Grigorija Syrojeżkina rozstrzelano.
https://www.hrono.ru/biograf/bio_b/belkin.html
http://svr.gov.ru/history/person/syr.htm

W 1952 r. Orłow opublikował serię artykułów w magazynie „Life”, które później złożyły się  na treść książki „Tajna historia zbrodni Stalina”, która została przetłumaczona na wiele języków, w tym na rosyjski (1983 r.).
**********

Rodzina Orłowów prowadziła skromne życie w Stanach Zjednoczonych jako tzw.  „nielegałowie”. W kwietniu 1955 r. Kongres USA przyznał Orłowowi i jego żonie Marii prawo stałego pobytu oraz obywatelstwo amerykańskie. Od tej chwili Orłow stał się dobrze opłacanym konsultantem CIA, prowadząc wykłady dla oficerów wywiadu, którzy pod przykrywką dyplomatyczną mieli zostać wysłani do państw Układu Warszawskiego. W 1963 r. CIA pomogła mu w uzyskaniu stanowiska starszego pracownika naukowego (Senior Research Fellow) na Wydziale Prawa Uniwersytetu Michigan (1962 r.) oraz w wydaniu drugiej książki Orłowa zatytułowanej „Podręcznik kontrwywiadu i wojny partyzanckiej”, (1963 r.).

Podczas licznych przesłuchań prowadzonych przez FBI i inne zachodnie agencje wywiadowcze, Orłow dostarczył obszernych informacji o działalności sowieckich służb bezpieczeństwa w Europie i Związku Sowieckim, ale udało mu się wprowadzić je w błąd odnośnie celów swojej służby w NKWD, ani nie zdemaskować osobiście znanych mu zagranicznych agentów sowieckiego wywiadu, w tym grupy Kima Philby'ego. Edward P. Gazur, emerytowany agent FBI, opiekun i przyjaciel Orłowa, zapytał go dlaczego w odpowiedzi na próbę zamachu na swoją osobę, nie zdemaskował sowieckich agentów, zwłaszcza Kima Philby'ego i sławnej „Piątki z Cambridge”. Orłow odpowiedział, że nie może zdemaskować ludzi, którzy mu ufali i bezinteresownie służyli idei, której on sam służył przez długi czas.
[Edward Paul Gazur – weteran amerykańskiego kontrwywiadu, specjalista ds. Europy Wschodniej i ostatni kurator Orłowa z ramienia FBI. E. Gazur był Amerykaninem w pierwszym pokoleniu, którego rodzice wyemigrowali z Austrii. W 2002 r.  opublikował książkę „Secret Assignment:
The FBI's KGB General” (St. Ermin's Press 2002; Madison, WI,). Książka Gazura była odpowiedzią
na opublikowną na Zachodzie 20 lat po śmierci Orłowa monografię Castello i Orłowa („Deadly Illusions: The KGB Orlov Dossier, Crown”). Jej autorzy twierdzili, że ucieczka Orłowa na Zachód nigdy nie była szczera. Ich książka została uznana na Zachodzie za produkt dezinformacji Moskwy, mający na celu przedstawienie amerykańskich funkcjonariuszy wywiadu jako naiwnych głupków. Gazur broni uczciwości uciekiniera w jego wyborze systemu zachodniego oraz współpracy z amerykańskimi agencjami wywiadowczymi.]

Pod koniec II wojny Paweł Fitin, szef zagranicznego wywiadu NKWD, wysłał dyrektywę do szefa placówki NKWD w San Francisco, Grigorija Hejfeca (Hirsz Mendelejewicz Hejfec), z poleceniem odnalezienia Orłowa. KGB udało się jednak namierzyć Orłowa dopiero w listopadzie 1969 r.
http://svr.gov.ru/history/person/fit.htm
https://www.hrono.ru/biograf/bio_h/heyfec_gm.html
Pułkownik Michaił Aleksandrowicz Fieoktistow, który wówczas pracował w nowojorskiej placówce pod pseudonimem „Georg”, został wysłany na spotkanie z nim do Ann Arbor (obszar metropolitalny Detroitw stanie Michigan). Fieoktistowowi udało się wejść do mieszkania Orłowa. Podczas rozmowy, mimo dość surowego przyjęcia (żona Orłowa wyciągnęła pistolet), udało mu się przekonać ich, że władze sowieckie postrzegają Orłowa nie jako szpiega ani zdrajcę, a jedynie jako dezertera. Fieoktistow przywiózł również list od byłego współpracownika Orłowa, i zaprosił ich do powrotu do Związku Sowieckiego, obiecując, że nie zostaną wobec nich podjęte żadne represje, a wszystkie odznaczenia i stopnie dla Orłowa zostaną przywrócone. Orłow odmówił powrotu, twierdząc, że nikogo nie zdradził podczas przesłuchań. Kolejne spotkanie Fieoktistowa z Orłowami odbyło się w mieście, w którym pochowana została ich córka Wiera (Weronika), która zmarła w 1940 r. w wieku 17 lat. 

Po śmierci Orłowa, funkcjonariusz CIA Paul Hartman z centrali w Langley został wysłany do Cleveland, aby dokonać inwentaryzacji i zapieczętować jego mieszkanie. Kapelusze Orłowa, długopisy jego i żony oraz urna z prochami Orłowa zostały przekazane Raymondowi Rocca, zastępcy szefa kontrwywiadu CIA Jamesa J. Angletona, który przesłuchiwał Orłowa przez dziesięć lat. Przedmioty te znajdują się obecnie w muzeum szpiegostwa H. Keitha Meltona na Florydzie, gdzie dla Orłowa urządzono osobną wystawę.
https://www.tpaak.com/raymond-rocca
(H. Keith Melton’s spy museum; Boca Raton, FL)

Historyk Żanna Artamonowa, główny specjalista Rosyjskiego Państwowego Archiwum Społeczno-Politycznej Historii (Moskwa) określiła  wspomnienia Orłowa jako falsyfikat:
… „w poważnej literaturze naukowej już dawno udowodniono całkowitą fałszywość tych wspomnień, czyli że były one wyłącznie marketingem ze strony Orłowa, który liczył na rozgłos dla swojej książki i miał na celu powiększenie dochodu z jej sprzedaży. Pomimo to nadal wielu ludzi uważa je za całkowicie zgodne z prawdą. Cytaty z Orłowa krążą od jednej publikacji do drugiej, raz z odniesieniami do niej, ale także i bez nich, a coraz częściej też z fantazyjnymi dodatkami.”
https://roshistras.ru/index.php?dispatch=authors.details&author_id=12597

B. Volodarsky dowodził, że Orłow złożył sporo fałszywych oświadczeń odnośnie swojej służby w NKWD, aby zdobyć uznanie u zachodniej opinii publicznej. Nie posiadał, jak twierdził, stopnia generała ale był majorem ( stopień generała w NKWD  nie istniał;  – S.O.).
Orłow wyolbrzymił swoją rolę w transporcie hiszpańskich rezerw złota do Związku Sowieckiego,
bo nie negocjował on z rządem hiszpańskim w tej sprawie, a jedynie zabezpieczał ochronę transportu tego ładunku.
[Bardziej szczegółowy opis operacji wywiezienia hiszpańskiego złota znajduje się w notce:
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/hiszpanskie-zoto-dla-stalina-oraz-rekrutacja-do-czerwonej-orkiestry-epizod-2-cz-1
Ponadto konfabulował, gdy przedstawił się jako wiodące ogniwo w rekrutacji szpiegów „Piątki z Cambridge” (Cambridge Five), podczas gdy „nie miał nic wspólnego z pierwszymi trzema zwerbowanymi z tej piątki. Jak również nie wiedział o tych, których zwerbowano po tym, gdy opuścił Londyn i został zwolniony z Departamentu Wywiadu Zagranicznego”.

Informacje zawarte w „Tajnej historii zbrodni Stalina” nie są udokumentowane – to zeznania naocznego świadka, osoby dobrze poinformowanej ze względu na zajmowane stanowisko i pozycję. Ale jest pewien niebanalny problem, dotyczący zarzutów formułowanych wyłącznie w oparciu o  zachowane dokumenty archiwalne. Bo oto co w swojej książce opisuje Orłow:
„Zapisałem ustne instrukcje Stalina, udzielane przez niego przywódcom NKWD na spotkaniach na Kremlu; jego instrukcje dla śledczych, jak złamać opór współpracowników Lenina i wymusić na nich fałszywe zeznania; osobiste rozmowy Stalina z niektórymi z jego ofiar oraz słowa wypowiedziane przez tych skazanych na zagładę ludzi w murach Łubianki. Otrzymałem te starannie ukryte tajne materiały od samych śledczych NKWD, z których wielu podlegało mojemu dowództwu”.

Ostatnia książka Orłowa pt.: „Marsz czasu” została wydana w 2004 r. przez jego kustosza i powiernika, Edwarda P. Gazura. („The March of Time: Reminiscences”; Little, Brown Book Group, London). 

ANEKS

Orłow jako pierwszy sowiecki pracownik  wywiadu wskazał na potrzebę rekrutacji absolwentów prestiżowych brytyjskich uniwersytetów, członków rodzin arystokratycznych. Kalkulacja była przejrzysta: absolwenci ci byli przeznaczeni do obejmowania kierowniczych stanowisk w polityce, dyplomacji lub wojsku. Oznaczało to, że sowiecki wywiad uzyska dzięki nim dostęp do informacji strategicznych. Werbowanie młodych intelektualistów o nienagannym rodowodzie i znakomitym wykształceniu stało się głównym celem sowieckich działań wywiadowczych od początku lat 30. XX wieku. Już niebawem kierunek ten przyniósł nadspodziewanie korzystne efekty.

Jednym z pierwszych absolwentów Cambridge, zwerbowanych przez sowiecki wywiad, był Kim Philby uznawany za jednego z największych szpiegów XX wieku. W 1934 r. Philby ukończył Trinity College i stawiał pierwsze kroki w dorosłym życiu. Spotkanie Orłowa z Philbym odbyło się w grudniu 1934 r. w londyńskim Regent's Park, zaś zorganizował je Arnold Gienrychowicz Dejcz, sowiecki oficer wywiadu (ps. Stefan Lang), który zwerbował dziesiątki agentów wysokiej klasy. Dejcz  dowiedział się o Kimie Philbym od Edith Tudor-Hart, sowieckiej oficer wywiadu specjalizującej się w werbowaniu. Stało się tak, bo Edith i młoda żona Philby'ego, Litzi, przyjaźniły się i od dawna dobrze się znały z Wiednia, gdzie obie mieszkały na początku lat 30. XX wieku.
http://svr.gov.ru/history/person/dejch.htm
https://cambridge5.ru/page8808941.html

Kim Philby później opisał Orłowa jako człowieka „bardzo rzeczowego, ale bardzo uprzejmego i bardzo grzecznego. ...  Traktował mnie po ojcowsku. Sprawiał wrażenie, że był prawdziwym szefem całej tej sprawy i uważałem go za bohatera”... Należy wspomnieć, że w latach 30. XX wieku idee socjalistyczne były popularne w Europie. Wielu członków brytyjskiej elity serio interesowało się marksizmem, zatem  brytyjscy i europejscy intelektualiści, absolwenci  Cambridge i innych elitarnych szkół upatrywali w socjalistycznej transformacji społeczeństwa alternatywę dla świata zachodniego, z jego licznymi wadami i rażącymi nierównościami społecznymi. Stąd sympatia wielu Brytyjczyków dla Związku Sowieckiego, który postrzegali jako jedyną realną siłę zdolną przeciwstawić się rozprzestrzenianiu się faszyzmu. Philby i wielu jego przyjaciół z Cambridge świadomie podjęło decyzję o pracy dla wywiadu sowieckiego Uważali to za osobisty wkład w walkę z faszyzmem i budowę nowego, bardziej sprawiedliwego społeczeństwa.

W ciągu zaledwie kilku lat, z inspiracji Orłowa, sowiecki wywiad zdołał zwerbować wielu cennych agentów, w tym Donalda Macleana, Guya Burgessa, Anthony'ego Blunta, Johna Cairncrossa i innych. Do początku lat 40-tych wszyscy oni zajęli wysokie stanowiska w brytyjskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych, wywiadzie, kontrwywiadzie jak też innych agendach państwowych.

Plan Orłowa został pomyślnie wcielony w życie, a sowiecki wywiad zyskał najlepsze z możliwych źródła informacji o najważniejszych decyzjach rządowych planowanych oraz podejmowanych przez Londyn.

Podczas II wojny, gdy sowieckie rezydentury KGB  w krajach europejskich zostały zniszczone przez nazistów, Londyn stanowił główny kanał dostawczy tajnych informacji o planach nazistowskich Niemiec. Ale były to także np. tajne dokumenty dotyczące relacji między aliantami, opcji drugiego frontu oraz informacje o tajnych negocjacjach z nazistami, które Anglosasi rozpoczęli pod koniec wojny. Ponad 15 000 stron tajnych dokumentów zostało przekazanych do Moskwy tylko przez członków Cambridge Five, z których wiele było bezpośrednio dostarczonych Stalinowi.

**************

https://to-name.ru/teski/man/aleksandr-orlov-feldbin.htm

https://www.wikiwand.com/ru/articles/%D0%9E%D1%80%D0%BB%D0%BE%D0%B2,_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87

https://www.xfile.ru/x-files/secrets_of_special_services/ispanskiy_poligon_dlya_sovetskoy_razvedki/?sphrase_id=6631467

******

Wykaz wszystkich moich notek na portalu "Szkoła Nawigatorów" pod linkiem:

https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/troche-prywaty

---

tagi: agenci i szpiedzy 

	stanislaw-orda
	5 lutego 2026 00:19

11     836    9 zaloguj sie by polubić