albo ostatnia notka tryptyku szpiegowskiego.
Oto linki do dwóch poprzednich, bowiem w tych notkach przewijają się te same nazwiska:
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/jak-ames-w-pazdzierzu
https://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/poczatek-i-koniec-sfery

********

Edward Lee Victor Howard (1951 – 2002);  jedyny amerykański agent wywiadu, który w 1984 r. zdołał uciec do Związku Sowieckiego - pomimo kurateli agentów CIA i FBI  – został w lipcu 2002 r. znaleziony martwy ze złamanym karkiem w prestiżowej podmoskiewskiej Żukowce najprawdopodobniej po spadku z ganku swojej daczy. Wg dziennika Washington Post tak twierdził anonimowy „przyjaciel rodziny” ofiary. Po skontaktowaniu się przez dziennikarzy, centrala CIA odpowiedziała jedynie, że otrzymała niepotwierdzone informacje o tym, że Howard „zmarł”. Równie enigmatycznie odpowiedzieli na pytanie dotyczące gazetowej sensacji przedstawiciele FSB, czyli że „nie posiadają takich informacji”. (FSB  -  następczyni KGB). Oficjalna przyczyna śmierci pozostawała jeszcze wówczas nieznana. Natychmiast pojawiła się wersja, że mogło to być zaplanowane „zniknięcie”, zaś śmierć tylko upozorowano.

Howard urodził się w 1951 r.  w Alamogordo (Nowy Meksyk), niedaleko poligonu gdzie prowadzono pierwsze w historii testy bomby atomowej. Jego ojciec – specjalista ds. uzbrojenia rakietowego – służył w lokalnej bazie lotniczej. Matka była Hiszpanką, mieszkanką Nowego Meksyku. Rodzina ciągle się przeprowadzała po terenie kraju z powodu częstych służbowych przenosin ojca z jednej bazy do drugiej.

W 1972 r. E. Howard ukończył Uniwersytet Teksański (w Austin), krótko pracował w firmie „Exxon Corporation”, a następnie wstąpił do Korpusu Pokoju (Peace Corps) i wyjechał do Kolumbii. Tam poznał swoją przyszłą żonę, która była również wolontariuszką tej organizacji. Ale gdy uzyskał tytuł magistra zarządzania biznesowego w Peru, to niezwłocznie rozstał się z Korpusem Pokoju.
W 1980 r. skontaktował się z nim dział kadr CIA, do którego rok wcześniej wysłał dokumenty odnośnie przyjęcia do pracy. W trakcie pierwszego roku był „kursantem” i odbył 18-tygodniowe przeszkolenie wywiadowcze w centrum szkoleniowym CIA,  tzw. Farmie (The Farm).
("Farma"  -  Ośrodek w Camp Peary o pow. ok. 4 tys. ha;  k.Williamsburga, hrabstwo York w stanie Wirginia).

W 1981 r. E. Howard oficjalnie został funkcjonariuszem CIA z przydziałem do Wydziału Sowieckiego i Europy Wschodniej – najbardziej tajnej części Zarządu Operacyjnego. Dwa lata później wraz z żoną Mary, również oficerem wywiadu i jedną z sekretarek w ww. Zarządzie, mieli zostać skierowani do zadań w Moskwie, gdzie Howard pod przykrywką dyplomatyczną i, rzecz jasna, fałszywymi personaliami, miał „dowodzić” kilkoma agentami.

Odbył specjalne szkolenie do tego zadania. W jego ramach otrzymał listę pseudonimów głównych agentów sowieckich zwerbowanych przez CIA (tzw. kretów). E. Howard jednak nie zaliczył pomyślnie testu na wykrywaczu kłamstw przeprowadzonego przed wyjazdem. Od czasu służby w Korpusie Pokoju nadużywał alkoholu oraz zażywał narkotyki, zatem próbował to ukryć. Co więcej, został oskarżony o złodziejstwo  - kobieta podróżująca obok niego w samolocie oskarżyła go o kradzież portmonetki. W rezultacie został  zwolniony z CIA. Agencja nie zostawiła go "na lodzie" i pomogła swojemu byłemu pracownikowi znaleźć pracę. Howard został analitykiem ekonomicznym w legislaturze stanu Nowy Meksyk w jego stolicy, mieście Santa Fe.
W tym czasie on i Mary mieli już syna. Howard jednak nie przestał pić i w lutym 1984 r. wdał się w barową awanturę ze strzelaniną. Na swoje szczęście „po pijaku” w nikogo nie trafił. I ponownie CIA wyratowała go z opresji, mimo że sąd uznał go winnym wszczęcia awantury. Ale że nie miał wcześniejszej przeszłości kryminalnej, został zwolniony na własne poręczenie. Otrzymał wyrok pięciu lat więzienia w zawieszeniu oraz nakaz przymusowego leczenia w szpitalu psychiatrycznym (odwyk). Dręczony urazą z powodu zrujnowanej kariery wywiadowczej, postanowił w ramach „rewanżu” odegrać się poprzez udzielenie pomocy sowieckiemu wywiadowi.
Trzy miesiące później potajemnie wykupił tygodniową wycieczkę i poleciał do Europy, aby tam "sfinalizować swój program rehabilitacyjny”. Wtedy po raz pierwszy nawiązał kontakt z oficerami sowieckiego wywiadu, zgłaszając się bezpośrednio do konsulatu w Wiedniu. Drugie spotkanie   kagebistów z Howardem miało miejsce na początku 1985 r. Były generał KGB Oleg Kaługin odegrał osobistą i aktywną rolę w jego zwerbowaniu. Agent był osobiście nadzorowany przez przyszłego szefa KGB Władimira Kriuczkowa. Po swoich wojażach do Europy  Howard pochwalił się znajomym w Santa Fe nową kolekcją szwajcarskich złotych monet, drogim Rolexem i, według „Washington Post”, również kapeluszami w stylu rosyjskim. Kagebiści mieli nadzieję, że Howard posiada informacje o pracy CIA
w Ameryce Łacińskiej (stosowne centrum operacyjne  Agencji znajdowało się, jak raz, w mieście Santa Fe).
W sierpniu 1985 r. pułkownik KGB Witalij Jurczenko zwrócił się o azyl w ambasadzie amerykańskiej w Rzymie. Tam został przesłuchany przez oficera CIA Aldridge’a Amesa, który kilka miesięcy wcześniej rozpoczął pracę dla KGB. Jurczenko wydał Howarda Amerykanom jako podwójnego agenta – kreta pracującego dla Moskwy. Wyjaśnił, że KGB od dawna znało amerykańskie metody wywiadowcze, które przekazał mu były agent CIA o pseudonimie Robert. Po kilku porównaniach FBI doszło do wniosku, że to Howard był tym człowiekiem, ale podczas przesłuchania zaprzeczył on jakimkolwiek nadużyciom. Doszedłszy do wniosku, iż grunt mu się pali pod stopami Howard zdecydował się na ucieczkę.

Jurczenko niebawem zgłosił się do ambasady sowieckiej, gdzie oznajmił, że został porwany przez agentów CIA. Sowiecka Służba Wywiadu Zagranicznego utrzymywała w tajemnicy, czy ucieczka Jurczenki i wydanie Howarda było wypadkiem, czy też zaplanowaną operacją mającą na celu przykrycie ich kretów w CIA. Ames został schwytany przez FBI w 1994 r., a Roberta Hansena namierzono już wcześniej.

W tym czasie FBI objęło dom E. Howarda stałym nadzorem, który okazał się nieskuteczny. Podczas szkolenia w CIA nauczono go zarówno wykrywania jak i unikania inwigilacji. Wieczorem przed ucieczką Howard i jego żona, elegancko ubrani, wybrali się  na kolację. W drodze powrotnej żona prowadziła auto, a na miejscu pasażera siedział… manekin w czapce baseballowej Howarda. Po powrocie do domu żona Howarda zadzwoniła i odtworzyła nagranie rozmowy z taśmy, którą jej mąz nagrał wcześniej. Agenci FBI, mający na stałym podsłuchu połączenia telefoniczne w domu Howardów, byli przekonani, że to Howard prowadzi rozmowę przebywając w domu. Ten zaś udał się na lotnisko, skąd odleciał do Dallas, stamtąd do Kopenhagi, a następnie do Helsinek. Tam w sowieckiej ambasadzie „od ręki” otrzymał azyl. Granicę fińsko-sowiecką przekroczył w bagażniku samochodu tejże ambasady, po czym już na fotelu pasażera dojechał na pobliskie lotnisko, skąd dostarczono go do Moskwy.
Oto fragment wspomnienia Wiktora  Andrianowa, jednego z czterech sowieckich oficerów wywiadu, którzy pracowali z Howardem:
„Kilka dni później, w jednej z podmoskiewskich daczy wykorzystywanych przez agencję wywiadu, Kriuczkow osobiście przedstawił mnie i kilku innych naszych oficerów niskiemu, ciemnowłosemu mężczyźnie, który okazał się dezerterem z CIA. Był on początkowo był bardzo spięty. Pamiętam jego nieufne, zaszczute spojrzenie. Wyglądało na to, że ciągle spodziewał się jakiegoś podstępu, jakiegoś „niespodzianego ataku” na siebie. Już przed jego dezercją wiedzieliśmy sporo o działalności CIA z innych źródeł. Dlatego interesowały nas szczegółowe informacje, charakter konkretnych wrogich operacji. Dzięki Howardowi udało nam się ustalić skład ówczesnej moskiewskiej placówki CIA, a także legendy przykrywkowe wykorzystywane przez amerykańskich oficerów wywiadu. Howard powiedział nam, że operatorzy z  CIA bardzo często używali przebrań z  filmowych rekwizytorni hollywoodzkich, (głównie masek na twarz), aby niezauważenie opuszczać  budynek ambasady amerykańskiej. Przekazał nam również dane identyfikacyjne pracującego na rzecz Amerykanów cennego "kreta" o kryptonimie „Sfera”. Na podstawie jego  wskazówek udało nam się ustalić, że kryptonim ten był używany przez konstruktora-naukowca Adolfa Tołkaczewa, który opracowywał technologię stealth dla samolotów wojskowych. Ponadto Howard dostarczył nam informacji o ściśle tajnej operacji amerykańskiego wywiadu w Związku Sowieckim. Niedaleko Moskwy, w pobliżu Troicka, CIA udało się zainstalować bardzo zaawansowany sprzęt podsłuchowy, zamaskowany jako zwykły pień drzewa w pobliżu ważnej linii komunikacyjnej wysokiej częstotliwości. Przedsięwzięcie  miało na celu uzyskanie dostępu do tajemnic wojskowych. Dzięki informacji od Howarda zneutralizowano ukrytą w pniu instalację (dosłownie „pień wykarczowano”)."
(Wiktor Iwanowicz Andrianow (1931  - br. danych). W KGB od 1952 r., długoletni agent operujący zagranicą. W 1992 r. przeniesiony w stan spoczynku w stopniu pułkownika;
Troick  -  ok. 70 tysięczne miasto w obwodzie moskiewskim; od lipca 2012 r. wchodzi w skład miejskiej aglomeracji moskiewskiej;
Howard kategorycznie zaprzeczył, iż zdradził amerykańskich agentów. FBI uznało jednak, że to on był powodem wydalenia z Moskwy czterech agentów CIA pracujących pod przykrywką dyplomatyczną w latach 1984 i 1985. Byli to: drugi sekretarz ambasady amerykańskiej w Moskwie, Paul M. Strombaugh, który pełnił funkcję łącznika dla A. Tołkaczowa, drugi sekretarz ambasady, Michael Sellers, oraz attaché wojskowy, Eric Sites.
https://www.cia.gov/readingroom/document/cia-rdp90-00965r000605100041-8

Ucieczka Howarda odwróciła podejrzenia od zwerbowanych przez Sowietów dwóch starszych rangą agentów CIA – Aldridge'a Amesa i Roberta Hansena – którymi zainteresowało się FBI po dokonaniu weryfikacji zeznań dezertera W. Jurczenki. CIA uznała, że ​​to Howard zdradził amerykańskich szpiegów działających w Moskwie, więc sytuacja dla Amesa i  Hansena na jakiś czas się uspokoiła, co pozwoliło tym agentom na dalsze działanie. Agenci FBI ostatecznie doszli do wniosku, że Howard mógł wiedzieć tylko o jednym „krecie”, a zatem oprócz niego w CIA musiały wciąż „ryć” jeszcze inne „krety”.

W 1987 r. Howard odwiedził Węgry, gdzie udzielił wywiadu amerykańskiemu dziennikarzowi. Ale w sierpniu 1991 r. USA zaczęły nalegać na ekstradycję Howarda w zamian za pomoc gospodarczą dla Rosji. Gdy wrócił do Budapesztu, pod naciskiem USA został deportowany. Od grudnia 1991 r.   mieszkał przez dziesięć miesięcy w Sztokholmie (otrzymał tam pozwolenie na pobyt), ale w sierpniu 1992 r. został zmuszony do przyjazdu do Rosji.
W 1995 r. w USA opublikowano wspomnienia Howarda zatytułowane „Safe House”, w których nie dodał niczego nowego do tego, co wiedziano o nim wcześniej. W jednej z recenzji podsumowano: „Ta książka jest nudna jak stary kapelusz”.

W 1985 r.  Howard osiedlił się w Moskwie, początkowo na Rublówce, w daczy należącej do służb wywiadowczych.
(Rublówka;  jedno z elitarnych moskiewskich osiedli przy Szosie Rublowskiej. Szosa obecnie dociera do zachodniej granicy miasta, tj. do obwodnicy MKAD  -  Московская кольцевая автомобильная дорога. Szosa jest jedną z najważniejszych arterii  komunikacyjnych w moskiewskim okręgu zachodnim)
Jako że Howard stale obawiał się zemsty CIA ,dlatego otrzymał całodobową ochronę. Mając 33 lata był zmuszony zaczynać życie od nowa w obcym kraju i przy silnie zaawansowanej chorobie alkoholowej.

I jeszcze jedno wspomnienie Wiktora Andrianowa:
„Po pewnym czasie Howard przeprowadził się do daczy w innej prestiżowej lokalizacji o nazwie Żukowka. Wolał mieszkać w ciszy moskiewskich przedmieść, tylko od czasu do czasu zapuszczając się do mieszkania, które mu przydzielono w samym centrum miasta (przy Arbacie). Pewnego dnia, na kortach klubu "Dynamo", ktoś z daleka zauważył faceta biegającego po korcie: jakiegoś dziwaka, najpewniej z CIA, który też przyjechał pograć, ale najwyraźniej nie był profesjonalistą. Okazał się lepszym maklerem giełdowym niż sportowcem.  Nadeszłą  burzliwa era zwana „pierestrojką”, która otworzyła mozliwości do robienia interesów. Howard radził sobie zadziwiająco sprawnie, tym samym były agent przeobraził się w odnoszącego sukcesy biznesmena. I to nie tuzinkowego handlarza, ale utalentowanego analityka giełdowego. Niespodziewana zmiana ustrojowa pomogła mu odnaleźć się w roli finansisty. Zarabiał niemałe pieniądze, doradzając, niekoniecznie wielkim oligarchom, ale głownie brokerom, gdyż sam pracował w firmie ubezpieczeniowej o kontaktach  europejskich. Pozyskał też oddanego przyjaciela, którym był jeden z jego kuratorów ze służb.
Howard bynajmniej nie funkcjonował  odizolowany od życia. W Moskwie odwiedzał muzea i teatry, zwiedził również wiele miast na terenie Związku Sowieckiego. Ale do końca nie zdołał przezwyciężyć uzależnienia od alkoholu, z którym przybył z USA. Szybko się upijał i w tym stanie tracił nad sobą kontrolę. Staraliśmy się ograniczyć jego picie i leczyliśmy go, ale bez skutku.”

Śmierć ledwie 50-cio letniego byłego oficera CIA i agenta KGB Edwarda Lee Howarda ogłoszono dopiero 22 lipca 2002 r., w dziesięć dni po jego śmierci. Wersja oficjalna głosiła, że gdyby nie jego uzależnienie od alkoholu, Howard wiódłby nadal stosunkowo spokojne życie w swojej daczy w Żukowce pod Moskwą. 12 lipca 2002 r. wieczorem, pijany jak zwykle, miotał się po swojej posesji, i w którymś momencie upadł i uderzył głową o kamień. Nikogo nie było w pobliżu. Ciało Howarda odkryto dopiero nazajutrz rano, gdy już od wielu godzin nie żył. Został skremowany i ma pamiatkowa płytę na cmentarzu Nikołajewsko-Archangielskim w podmoskiewskiem rejonie Bałaszycha. Tego samego dnia jego żona Mary, która przyleciała z USA, odebrała urnę z jego prochami.
Inna wersja głosi, że zapił się na śmierć w 2006 r. (marskość wątroby). 

Nic dziwnego, że wspomniane okoliczności śmierci Howarda dały pożywkę do spekulacji, że to jego byli koledzy ze służb zemścili się na nim. Skoro jednak żadna agencja wywiadowcza na świecie nie pochwaliła się, że przyczyniła się do  śmierci Edwarda Lee Howarda, pozostańmy przy wersji oficjalnej.

***************

Wykaz wszystkich moich notek na portalu "Szkoła Nawigatorów" pod linkiem:

http://stanislaw-orda.szkolanawigatorow.pl/troche-prywaty

 

---

tagi: kretowisko 

	stanislaw-orda
	24 stycznia 2026 22:03

33     1360    9 zaloguj sie by polubić