-

stanislaw-orda : unukalhai (unuk.al.hayah@gmail.com)

Vera Cruz z Golgoty

Niniejszy mój tekst miał premierę w pierwszym numerze kwartalnika „Szkoła Nawigatorów”, wydanym przez oficynę „Klinika Języka” (grudzień 2013). W porównaniu z poprzednią, obecnie prezentowana wersja zawiera poprawki, uzupełnienia oraz skróty. Były one niezbędne, gdyz składając kilka lat temu tekst do "SN" nie miałem wystarczająco dużo czasu na naniesienie  poprawek, etc. etc.

Daty w tekście odnoszą się w większości do wydarzeń nowej ery (wg kalendarza gregoriańskiego), dlatego nie będę dodatkowo tego precyzował, natomiast gdy daty dotyczą okresu sprzed urodzenia Nazarejczyka, wówczas zaznaczam to skrótem a.Ch.n. (łac. ante Christum natum - przed urodzeniem Chrystusa). Stara era to era Starego Przymierza, zaś nowa era odpowiednio Nowego Przymierza, jakkolwiek, nad czym ubolewam, przyjęło się jako powszechnie stosowane, szczególnie w Kościele Powszechnym, błędne określenie Testament zamiast poprawnego Przymierze.

Początek

Tekst niniejszy nie stanowi relacji z wrażeń doznanych podczas turystycznej wyprawy do półmilionowej metropolii na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej noszącej tytułową nazwę. Jest natomiast próbą wyjaśnienia, dlaczego Hernán Cortés de Monroy Pizarro Altamirano, późniejszy markiz Doliny Oaxaca w Meksyku, przybijając do nowego lądu 22 kwietnia 1519 roku, w Wielki Piątek przed świętami Zmartwychwstania Pańskiego, mógł wbić krzyż w piasek plaży i nazwać miejsce, które stało się dla niego punktem startowym do podboju Nowego Świata, mianem Prawdziwego Krzyża, czyli Vera Cruz (łac. vera crux). Pierwotna nazwa miasta brzmiała La Villa Rica de la Vera Cruz (Bogate Miasto Prawdziwego Krzyża).

Rok 3790/3791, dzień 14 nisan

W piątek, 7 kwietnia 30 roku, czyli 14 nisan 3790/3791 roku wg kalendarza światynnego w Judei, tuż za murami Jerozolimy, na skalnym podwyższeniu nazywanym “Czaszką”, a liczącym zaledwie kilka metrów wysokości, został ukrzyżowany Jezus z Nazaretu, a razem z nim dwaj inni skazańcy. W łacińskim tekście ewangelicznym ci dwaj łotrzy (złoczyńcy) określeni są terminem latrones. Ten dobry stał się znany jako bonus latro, a jego dom nazwano domus boni latronis. Na miejscu ruin tego domu, położonych przy skrzyżowaniu dróg prowadzących z Jerozolimy do portów Jafa i Ashdod, Krzyżowcy w dwunastym wieku zbudowali fortecę, którą nazwali La Toron. Obecnie zaś miejsce to nazywa się Latrun. Ulokowany tam jest obecnie klasztor trapistów oraz muzeum Yad la-Shiryon poświecone pamięci walk toczonych przez  korpus pancerny  (tereny parku krajobrazowego Canada).

Tło historyczne

Judea w roku skazania na śmierć Jezusa z Nazaretu była jedną z 11 wschodnich prowincji Cesarstwa Rzymskiego, zarządzaną przez podrzędnego urzędnika rzymskiego w randze namiestnika (prefekt). Jakkolwiek Judea nie była dużą prowincją, stanowiła bardzo ważne ogniwo strategicznego pasa chroniącego w Azji Mniejszej szlaki handlowe ciagnące się od Morza Czerwonego i Egiptu wzdłuż wybrzeży Morza Śródziemnego, dalej wzdłuż Eufratu, aż do Morza Czarnego. Na wschód od tego pasa znajdowały się bowiem ziemie imperium Partów, z którym cesarski Rzym prowadził, ze zmiennym szczęściem, uporczywe wojny. Prowincja Judea pozostawała pod nadzorem zarządcy Syrii, ale ze względu na osobliwości religijne swoich mieszkańców posiadała status uprzywilejowany, który realizował się w sprawowaniu autonomicznej władzy przez przedstawicieli teokracji jerozolimskiej, czyli najwyższego kapłana (arcykapłana) Świątyni Jerozolimskiej oraz Sanhedryn, zgromadzenie które było najwyższym sądem religijnym w teokracji judejskiej. Sąd ten rozstrzygał wszelkie sprawy lokalne społeczności żydowskiej. Wielki Sanhedryn (Jerozolimski) liczył 70-ciu członków, a przewodniczył mu arcykapłan Świątyni Jerozolimskiej. Poza Wielkim Sanhedrynem istniały jeszcze sanhedryny lokalne, (miejskie), których liczebność wynosiła 23 członków. Wyroki wydawane w sanhedrynie nie musiały zapadać jednomyślnie. Kompetencje te były ograniczone w jednym punkcie, a mianowicie niedługo przed 30 rokiem sanhedryn utracił prawo do ferowania wyroków śmierci, które zostało zastrzeżone dla administracji rzymskiej. W tym przypadku było ono w gestii namiestnika, który rezydował w stolicy Judei, w mieście Cezarea Nadmorska. W roku 30-tym funkcję namiestnika w Judei pełnił urzędnik rzymski w randze prefekta o imieniu  Poncjusz Piłat.

Śmierć na krzyżu

Miejsce zwane “czaszką” w 30 roku nowej ery znajdowało się tuż za murami Jerozolimy i stanowiło stałe miejsce egzekucji (ukamienowanie, ukrzyżowanie), ale ze względu na swoje niewielkie rozmiary nie było tam miejsca więcej niż na trzy niezbyt wysokie (wys. ok. 2 metrów) słupy (stipes), na stałe osadzone w gruncie na których można było zawiesić skazańców. (Gulgolta – spolszczone na Golgota, z aramejskiego – gulgolet; czaszka. Miejsce straceń istniejące w czasach Jezusa z Nazaretu i używane w tym charakterze do końca lat 40-tych). Skazani na ukrzyżowanie przynosili, zazwyczaj osobiście, poprzeczną belkę (patibulum), do której przybijano lub przywiązywano ich ramiona, a następnie mocowano ją na na słupie wraz z przybitą lub przywiązaną doń ofiarą, a następnie wystarczyło juz tylko przytwierdzić stopy skazańca do słupa. Zapewne słupy znajdujące się na Golgocie służyły do wielokrotnego użytku, zarówno przed 7 kwietnia 30 roku, jak i może po tej dacie. Tabliczki (titulus) umieszczone przy ukrzyżowanych skazańcach posiadały napis zawierający ich imię oraz krótką informację o rodzaju popełnionego przestępstwa, były zdejmowane ze słupa wraz z ciałem po stwierdzeniu zgonu i składane do grobu. Nie w każdym przypadku wykonywano tabliczki z napisami. Nie wykonywano ich np. z braku czasu w warunkach kampanii wojennej czy przy masowych egzekucjach, albo z braku danych o skazańcu. W przypadku odkrycia grobu w ktorym pochowano Jezusa z Nazaretu, wszystkie przedmioty tam się znajdujące (w tym titulus) należały się rodzinie Nazarejczyka. Najprawdopodobniej najpierw przechowywała je matka Jezusa, a później inni krewni, w tym np. Kleopas (gr. Kleopatros) - wuj Jezusa, którego syn Symeon, po śmierci Jakuba Starszego, został trzecim z kolei przywódcą gminy jerozolimskiej.

Drzewo Krzyża – I wiek

Poczynając od lat 41/42 rozpoczęto przebudowę części fortyfikacji Jerozolimy (budowa tzw. Trzeciego Muru), i w rezultacie znacznie powiększony został teren miasta. Golgota znalazła się wewnątrz murów miejskich i z tego względu nie mogła już dłużej pełnić dotychczasowej funkcji, gdyż ówczesne zasady nakazywały, aby egzekucje publiczne dokonywane były poza murami (extra muros). Słupy do kaźni przestały być potrzebne i zostały usunięte, a następnie porzucone. Uczniowie i wyznawcy Nazarejczyka (nazorenos/nazoreios) w Jerozolimie i Judei w tych latach byli mocno prześladowani. Z polecenia króla Judei, Heroda I Agryppy, ścięto w 43 roku ich przywódcę, apostoła Jakuba (Starszego), brata Jana Ewangelisty, z kolei w 44 roku został uwięziony Piotr Apostoł, któremu udało się zbiec z więzienia i uniknąć prawdopodobnego skazania na śmierć. Z racji samowolnego wyroku Sanhedrynu ścięto w 62 roku kolejnego przywódcę gminy, Jakuba (Sprawiedliwy), który był krewniakiem Jezusa. W 66 roku wybuchło w Judei powstanie przeciwko Rzymianom, które zakończyło się 30 sierpnia 70 roku ostatecznym zdobyciem Świątyni Jerozolimskiej przez legiony Tytusa. Kilkanaście dni później złamany został opór resztek obrońców zabarykadowanych w jednej z wież  pałacu Heroda. Gdy wyznawcy Nazarejczyka nie zechcieli przyłączyć się do powstania, musieli uciekać z Jerozolimy i Judei przed represjami ze strony zelotów, chroniąc się za rzeką Jordan w miejscowości Pella (terytorium dzisiejszej Jordanii, niedaleko miasta Irbid). W przypadku pozostania w Jerozolimie ponieśli by śmierć z ręki zelotów.W trakcie walk przeciwko legionom Wespazjana i Tytusa zginęło około miliona Hebrajczyków, Jerozolima została zrujnowana, zaś Świątynię Jerozolimską, po obrabowaniu, spalono i wyburzono do fundamentów.

Drzewo Krzyża – II wiek

Gdy w roku 118 rzymski generał Publius Aelius Hadrian został cesarzem rzymskim, postanowił zrealizować ideę zintegrowania wszystkich ludów Cesarstwa w jedną harmonijną strukturę o wspólnie wyznawanych wartościach. W ramach owej wizji postanowił odbudować Jerozolimę, zamieniając ją w nowoczesne miasto oraz ujednolicić miejskie funkcje na wzór innych metropolii cesarstwa. Ujednolicenie dotyczyło np. jednakowego panteonu bóstw, które będą patronowały miastu i którym mieszkańcy będa składać ofiary. A także postanowił na cześć swoją oraz na cześć rzymskich bogów, których świątynie istniały na rzymskim Kapitolu, nazwać nowo odbudowane miasto imieniem Colonia Aelia Capitolina. Wizytując Jerozolimę w 130 roku zakomunikował mieszkańcom o swoich pomysłach. Ponadto w celu wprowadzenia zasad jednolitości kulturowej, które miały obowiązywać wszystkich obywateli Cesatrstwa, cesarz wydał w 131 roku edykt zakazujący obrzezania, wyświęcania rabinów, nauczania Tory oraz publicznych spotkań. To był cios obliczony na unicestwienie odrębności żydostwa jako takiego. W ramach samoobrony na terenie Judei rozpoczęły się przygotowywania do buntu. Przywódca powstańców Szymon bar Kosiba (Kochba) zdecydował się na prowadzenie wojny partyzanckiej, aby uniknąć frontalnych walnych bitew. Ale Jerozolima nie miała już murów których Rzymianie nie pozwolili odbudować po ich rozebraniu w 70 roku, zaś dysproporcja siły militarnej na niekorzyść powstańców była zbyt wielka. Powstanie było sukcesywnie pacyfikowane przez niewielkie, mobilne oddziały rzymskie, które po kolei niszczyły grupy rebeliantów i ich kryjówki, a przy okazji miejscowości wraz z ich mieszkańcami, by upaść w 135 roku z chwilą wzięcia do niewoli Szymona bar Kochby w warowni Bethar obok Betlejem i w wyniku rzezi dokonanej na tysiącach Żydów, którzy schronili się tam szukając ratunku. Judea została kompletnie zniszczona, zaś straty w ludności były zbliżone do tych poniesionych w  rebelii z lat 65-70.

W ramach retorsji cesarz Hadrian wydał surowe edykty antyżydowskie, łącznie z zakazem osiedlania się przez nich w całej Judei. Nie tylko zniknęła nazwa Jerozolima, która zastąpiona została przez Aelia Capitolina, ale zniknęła również Judea jako odrębna jednostka terytorialna (prowincja). Na miejsce Judei pojawiła się Syria Palaestina (Syria Palestyńska), zrealizowano także przebudowę miasta, zgodnie z koncepcją Hadriana. Materiał powstały z wyburzenia Świątyni w 70 roku, którego rumowisko zalegało duży obszar miasta, został zużyty do odbudowy dzielnic mieszkalnych. Jednym z celów przebudowy było, po uprzednim wyrównaniu (zasypaniu) terenu, zabudowanie Golgoty i pobliskiego Grobu wielkim budynkiem światynnym, poświęconym bogini Wenus (Afrodycie). Słupy do krzyżowania, jako zbędne, wrzucono do starej kamiennej cysterny, na której z kolei postawiono fundamenty pogańskiej świątyni. Aelia Capitolina przekształcona została w rzymskie miasto, jakich wiele funkcjonowało w Cesarstwie Rzymskim. Porządku w mieście pilnowały najpierw kohorty X Legionu “Fretensis”, który brał udział w krwawym stłumieniu obydwu omówionych antyrzymskich zrywów. Gdy legioniści “Dziesiątki” zostali odesłani do nadmorskiej Cezarei, ich miejsce zajęli żołnierze VI Legionu “Victrix” W Jerozolimie kontynuowane były prace budowlane podczas których zabudowano teren w okolicy Golgoty i Grobu Jezusa. Ale pamięć o topografii miejsc związanych z wydarzeniami procesu Jezusa z Nazaretu i Jego kaźni, była przechowywana przez długie dziesięciolecia we wspólnocie jerozolimskich chrześcijan. W wiekach, gdy chrzescijaństwo nie było legalną religią tolerowaną w Imperium Romanum, nie można było podejmować żadnych działań w celu odzyskania relikwii.

Przełom

28 października 312 roku Flawiusz Waleriusz Konstantyn, mający tytuł augusta, w bitwie stoczonej na przedmieściach Rzymu przy Moście Mulwijskim nad Tybrem, pokonał swojego konkurenta do władzy Marka Aureliusza Waleriusza Maksencjusza, obwołanego już wcześniej cezarem (cezar i august były to tytuły władców w Cesarstwie Rzymskim. Tytuł august przysługiwał dwóm najważniejszym czyli najstarszym z czterech tetrarchów, zgodnie z podziałem władzy w imperium wprowadzonym przez Dioklecjana. Natomiast tytuł cezara dwóm pozostałym – najmłodszym z czwórki. W czasach zamętu bywało więcej niż czterech pretendentów do władzy, którym przysługiwały te tytuły). Sam Maksencjusz utonął Tybrze podczas nieudanej ucieczki z pola bitwy. Następnego dnia zwycięski Konstantyn wkroczył do stolicy Cesarstwa. Na Kapitolu przygotowano ofiary do złożenia na ołtarzach poszczególnych bóstw, które wchodziły w skład rzymskiego panteonu. Konstantyn ostentacyjnie ominął Kapitol i udał się bezpośrednio do pałacu cesarskiego, gdzie ogłosił, iż otrzymał wyjątkowy znak od Boga chrześcijan i że przed bitwą rozkazał go namalować na tarczach legionistów, a znakiem tym był krzyż. Poza wizerunkiem znaku otrzymał objaśnienie brzmiące “In hoc signo vinces” - Pod tym znakiem zwyciężysz (grec. “en touto nika”). Ponadto Konstantyn rozkazał, aby pogańskie sztandary legionów zastąpiono symbolami oznaczającymi Chrystusa. W tym celu długą, pozłacaną włócznię legionisty (primus pilus) – jedną w każdym legionie i dzierżoną przez najstarszego setnika - udekorowano poziomym drążkiem, tworząc w ten sposób symbol krzyża. Na poprzecznym drążku przymocowano od góry wieniec ze złota i drogich kamieni, a w środek wieńca wkomponowano dwie pierwsze litery imienia Christos, czyli X (greckie chi) oraz P (greckie rho). Od dołu do drążka mocowano sztandar legionu i najczęściej wizerunki panującego cesarza. Nowy symbol znany jest jako labrum. Taki sam znak Konstantyn nakazał umieścić na tarczach legionistów, by zastąpiono nim pogańskie wizerunki. I jakkolwiek Konstantyn zwyciężył rywala, jeszcze przez pewien czas współrządził, na zasadzie duumwiratu, z doraźnym sojusznikiem przeciwko Maksencjuszowi. Współrządcą był Licyniusz, władający wschodnimi prowincjami Cesarstwa. Obaj cesarze wydali w 313 roku tzw. Edykt mediolański, który wprowadzał wolność wyznania religijnego. Nakazano w nim równiez zwrot majątków odebranych chrześcijanom w okresach prześladowań, zwolniono dobra kościelne od uiszczania podatków, duchowni nie musieli pełnić, obowiązkowych dla urzędników, funkcji municypalnych, a ponadto władzom regionalnym polecono organizowanie budowy kościołów. Konstantyn zniósł również karę ukrzyżowania, a w 321 roku uczynił niedzielę świętem państwowym.

W bitwie stoczonej 18 września 324 roku przez 60-cio tysięczne armie duumwirów pod Chryzopolis nad cieśniną Bosfor, vis a vis 100 lat wcześniej zrównanej z ziemią greckiej mieściny zwanej Bizancjum (obecnie jest tam dzielnica Stambułu), zwyciężyły legiony Konstantyna, w wyniku czego Licyniusz abdykował na jego rzecz. Tym samym Konstantyn stał się jedynowładcą Cesarstwa Rzymskiego.

Pomimo ciężkich prześladowań chrześcijan za cesarzy Dioklecjana i Galeriusza, podczas których burzono kościoły, palono święte księgi i pod karą śmierci zmuszano chrześcijan do składania ofiar pogańskim bożkom, wspólnoty chrzescijańskie były na początku czwartego stulecia znaczącą i ciągle rosnącą siłą społeczno-ekonomiczną, jak również atrakcyjną ideowo ofertą dla ludzi z różnych warstw społecznych. Świadczy o tym fakt, iż na zwołanym przez Konstantyna soborze w Nicei (obecne Iznik w Turcji) w 325 roku mogłoby uczestniczyć około 1800 biskupów. Wszelako należy mieć na uwadze, iż ówcześnie tytuł biskupa posiadał każdy przywódca gminy chrześcijańskiej, która mogła liczyć choćby i kilkadziesiat osób. Konstantyn był żywotnie zainteresowany wprowadzeniem jedności doktryny i wygaszeniem sporów teologicznych, rozsadzających ówczesny Kościół (arianizm, donatyzm). A także,  z iście cesarskim rozmachem chciał pokazać wielkość nowej religii. O niej zaś najwyraźniej zaświadczały budynki świątyń. Jako że Rzym, z woli poprzedników Konstantyna był już gęsto zabudowany świątyniami pogańskimi, postanowił on wybudować nową, drugą stolicę cesarstwa, która miałaby wyłącznie chrześcijański charakter. Tak zapadła decyzja o rozbudowaniu Konstantynopola na gruzach greckiej kolonii  o nazwie Bizancjum połozonej nad Bosforem. W 330 roku właśnie tam Konstantyn przeniósł faktyczną stolicę cesarstwa.

Cesarzowa Helena
Flawia Julia Helena, matka cesarza Konstantyna, znana jako Św. Helena (jest uznana za świętą w Kościele katolickim oraz Kościele prawosławnym), otrzymała w 324 roku tytuł “augusta” (cesarzowa), co zdarzyło się wyjątkowo  dla osoby pochodzącej z gminu, nie zaś z arystokracji. Wielkiej urody córka oberżysty (karczmarza) została konkubiną Konstancjusza Chlorusa, prefekta gwardii republikańskiej, w późniejszych latach cezara Galii i Brytanii, ojca Konstantyna Wielkiego. W roku 306 lub 307  Konstancjusz, wypełniając rozkaz cesarza Dioklecjana,  oddalił pierwszą żonę, aby poślubić Teodorę, pasierbicę Maksymiana, jednego z tetrarchów i augusta zachodniej części Cesarstwa.

W połowie lat 30-tych IV stulecia (326 r.) siedemdziesięciopięcioletnia cesarzowa Helena odbyła podróż do Ziemi Swiętej i Jerozolimy, aby dopilnować budowy kościołów oraz odszukać miejsca związane z osobą Jezusa Nazarejczyka, a zwłaszcza pozostałości po Męce Pańskiej. O tych miejscach i zdarzeniach dowiedziała się od biskupa Jerozolimy, Makarego, który był uczestnikiem soboru w Nicei w 325 roku. Pierwszą, uzgodnioną z cesarzową, decyzją Makarego, było rozebranie świątyni Wenus, ktorą  wzniesiono na miejscu Golgoty z rozkazu cesarza Hadriana po zdławieniu powstania żydowskiego w 135 roku. W ramach prac rozbiórkowych zdołąno odkopać grób, zapamiętany przez tutejszch chrześcijn jako miejsce pochowania Jezusa Nazarejczyka. Cesarzowa Helena wydała polecenie wybudowania w tym miejscu Bazyliki Grobu Pańskiego oraz Martyrium i gdzie w 335 r. ukończono wznoszenie  rotundy nazwanej Anastasis (oprócz budowy bazyliki na miejscu Golgoty i Grobu, cesarzowa Helena zainicjowała budowę kościołów w Betlejem nad Grotą Narodzenia oraz na Górze Oliwnej obok Jerozolimy). Po odkopaniu fundamentów rozebranej pogańskiej świątyni, budowniczowie dotarli do zamurownej starej cysterny na wodę, w której znaleziono trzy porzucone słupy oraz gwoździe i poprzeczne belki. Udało się zidentyfikować właściwy słup, który posłużył do ukrzyżowania Jezusa, gdyż dla dwóch pozostałych skazańców, ukrzyżowanych razem z Nazarejczykiem, nie sporządzono titulusów. Decyzją cesarzowej Heleny Drzewo Krzyża zostało podzielone na dwa fragmenty, przy czym największy z nich został przekazany pod opiekę biskupowi Jerozolimy. Efektem podróży cesarzowej Heleny, obok odnalezienia najważniejszych relikwi chrześcijaństwa, były poprowadzone z rozmachem inwestycje budowlane obiektów kultu nowej religii w miejscach związanych z działalnością Jezusa Nazarejczyka. Cesarzowa zmarła w końcu 328 roku lub na początku 329 roku, krótko po swoim powrocie z Ziemi Świętej.

Dalsze dzieje

Zasadnicza część Drzewa Krzyża pozostała w Jerozolimie pod opieką biskupa tego miasta. Relikwia była pokazywana wiernym tylko dwa razy w roku, czyli w Wielki Piątek Triduum Paschalnego oraz 14 września w święto Podniesienia Krzyża.

W 614 roku wojska perskie, wysłane przez króla Chosroesa II, najechały Palestynę i w maju tegoż roku wdarły się do Jerozolimy. Poza masakrą mieszkańców, zniszczeniem kościołów, w tym bazyliki Grobu Pańskiego, łupem najeźdźców padło Drzewo Krzyża, które dowodzący perską armią wysłał królowej Persji Meryem (Miriam, Maria), będącej chrześcijanką-nestorianką. Trzynaście lat później, w grudniu 627 roku cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał Persów pod Niniwą i odzyskał relikwię Drzewa Krzyża, którą odesłał na powrót do Jerozolimy. Persja i Bizancjum, osłabione wzajemnymi długotrwałymi wojnami, stawały się coraz łatwiejszym łupem dla nowej siły militarnej, a mianowicie agresywnych arabskich kalifów. W sierpniu 636 roku wojska muzułmańskie rozbiły armię bizantyjską nad rzeką Jarmuk w Syrii, a sam cesarz Herakliusz ledwo zdążył do Jerozolimy, aby zabrać stamtąd Drzewo Krzyża. Nowym miejscem przechowywania relikwi stły się tereny Cesarstwa Bizantyjskiego. Po utworzeniu, w wyniku krucjat krzyżowców, państw łacińskich w Ziemi Świętej, w tym Królestwa Jerozolimy, relikwia Drzewa Krzyża wróciła do tego miasta. Zdobycie tej relikwi, która stale towarzyszyła oddziałom łacinników w walkach z muzułmanami stało się jednym z ważnych celów sułtana Saladyna, który w 1187 roku wyruszył ze swoją armią, aby zdobyć Jerozolimę. Główną siłą militarną chrześcijan stanowiły, liczące ok. 1200 ciężkozbrojnych konnych rycerzy-zakonników, oddziały templariuszy i szpitalników, czyli dwóch podstawowych zakonów rycerskich powołanych dla obrony Ziemi Świętej (templariusze to Rycerze Świątyni, zaś szpitalnicy był to Rycerski Zakon Szpitala Świętego Jana Jałmużnika w Jerozolimie, bardziej znany w wersji katolickiej jako rycerze maltańscy (Niezależny Rycerski Zakon Malty), który ma także wersję protestancką (po Reformacji) jako: Najczcigodniejszy Zakon Szpitala Świętego Jana w Jerozolimie (gł. Wielka Brytania i kraje Commonwealth). Pośrodku pancernych hufców prących naprzeciw armii Saladyna, był obecny biskup Acre (Akko, Akka), trzymający nad głową swoją oraz konia na którym jechał, relikwię Drzewa Krzyża. Do bitwy armii łacińskiej i arabskiej doszło 4 lipca 1187 r. nieopodal wioski Hattin w Galilei (dzisiejsze Kefar Zetim), kilka kilometrów na zachód od Jeziora Tyberiadzkiego (Genezaret). Wojska chrześcijańskie poniosły klęskę wskutek taktyki zastowanej przez oddziały Saladyna. Otóż arabscy łucznicy razili z dystansu sprowadzone z Europy ciężkie konie, których dosiadali rycerze zakonni. Gdy konie te zostały wybite, wówczas przyszła kolej na jeźdźców,  którzy  zakuci w swoich zbrojach byli już całkowicie bezradni po wielogodzinnym boju w upale, pylem piaskowym i kurzu. Poległ również biskup Akki, a relikwia Drzewa Krzyża wpadła w ręce Saladyna. Po zniszczeniu podstawowej siły zbrojnej łacinników nie było szans na obronienie Jerozolimy, zatem dowodzący obroną miasta poprosili o warunki kapitulacji. Saladyn zgodził się na ewakuację obrońców i mieszkańców, ścinając głowy wyłącznie pozostałym w mieście templariuszom i szpitalnikom. Relikwia Drzewa Krzyża przepadła na zawsze. Nie powiodły się próby wykupienia jej z rąk sułtana, podejmowane przez władców chrześcijańskich. Saladyn najprawdopodobniej nakazał jej zniszczenie, gdyż obawiał się, że zwrócenie relikwi może skłonić świat chrzescijański do kolejnej próby odbicia Jerozolimy.

Titulus Crucis

W rzymskim kościele Santa Croce in Gerusalemme przechowywany jest fragment Titulusa, tabliczki z Krzyża z Golgoty, z częścią napisu odnoszącego się do Jezusa Nazarejczyka. Fragment ten ma wymiary 25,3 cm szerokości oraz 14 cm długości (wysokości), a to oznaczałoby by, iż całość Titulusa z kompletnym tekstem wynosiła pierwotnie ok. 21 x 60 cm. Jest to jedyny fragment Titulusa, który zachował się do naszych czasów. Nazwa własna tablicy z Drzewa Krzyża to pisany z dużej litery Titulus Crucis. Tablica była drewnianą pobieloną deską z drzewa orzechowca, na której w trzech językach, tj. hebrajskim, greckim i łacinie wypisano słowa: “Jezus z Nazaretu, Król Żydów” . Titulus został podzielony w ten sposób, że do Rzymu cesarzowa zabrała prawą dolną część tej tabliczki. Na tym fragmencie zachowane było całe słowo, określające po grecku i łacinie Jezusa jako Nazarejczyka. Pozostały (największy) fragment Titulusa zawierający cały napis w języku hebrajskim oraz resztę napisów po łacinie i grecku pozostał w Jerozolimie, ale nie zachował się do naszych czasów, najprawdopodobniej zniszczony po klęsce pod Hattin i zdobyciu Jerozolimy przez wojska Saladyna. Dlatego posiadamy dane dotyczące dalszych kolei losu tylko w przypadku Titulusa rzymskiego.

Santa Croce w Rzymie

W połowie XII wieku arcybiskup Bolonii monsignore Gerardo Caccianemici, późniejszy papież Lucjusz II, a wówczas tytularny kardynał kościoła Santa Croce in Gerusalemme, wybudowanego na terenie dawnych posiadłości cesarzowej Heleny, nakazał schować Titulus Crucis w specjalnie wykonanym kufrze i opieczętował go, jako swoją własność, kardynalską pieczęcią. Musiało się to wydarzyć przed 1144 rokiem, gdyż w tym własnie roku został wybrany papieżem. Wcześniej ukrył skrzynię za mozaiką, wykonana z z polecenia cesarza Walentyniana III w połowie piątego stulecia i zdobiącą kaplicę Św. Heleny. W 1492 roku konieczna stała sie natychmiastowa renowacja mozaiki położonej 1000 lat wcześniej. Gdy zdjęto warstwę uszkodzonego stiuku, znaleziono cegłę z napisem Titulus Crucis. Po jej usunięciu w niszy w ścianie odkryto ołowiany kufer opisany taką samą nazwą i opieczetowany wspomnianą wczesniej kardynalską pieczęcią. Po zakończeniu remontu kaplicy Titulus Crucis przechowywany jest od 1952 roku w specjalnie do tego celu wybudowanej bocznej kaplicy, gdzie jest dostępny do oglądania przez pielgrzymów.

Rekapitulacja

W rzymskim kościele Santa Croce in Gerusalemme pośród relikwi nie budzących większych wątpliwości, co do autentyczności swojego miejsca pochodzenia, przechowywane są, poza fragmentem Titulusu, jedyny gwóźdź z Drzewa Krzyża (drugi gwóźdź, z dwóch odnalezionych, posłużył do wykonania wędzidła w uprzęży końskiej cesarza Konstantyna) oraz niewielkie drzazgi z Drzewa Krzyża, które to relikwie znalazły się w Rzymie z woli cesarzowej Heleny. Drzazgi z Drzewa Krzyża należały do najbardziej poszukiwanych relikwi, traktowano je jak ziarna nowej religii. Ale rozmiar zachowanych drzazg wyklucza ich zbadanie np. metodą datowania radiowęglowego C14. Podczas takiego badania próbka badanego materiału musi ulec zniszczeniu (spaleniu). Aby pomiar miał dostateczną wiarygodność próbka musi mieć określone minimalne rozmiary (wagę), poniżej których badanie traci sens. Drzazgi w kościele Santa Croce mają zbyt małe rozmiary. Natomiast inne znalezisko związane z Ukrzyżowaniem, zabrane przez cesarzową Helenę do Rzymu i równiez przechowywane w kościele Santa Croce (pośród wielu innych relikwi, które prezentują sobą zróznicowany stopień wiarygodności), posiada wystarczające rozmiary. Jest to belka poprzeczna (patibulum) o długości 178 cm, na której był ukrzyżowany jeden z dwójki łotrów. Według zachowywanej tradycji tym łotrem był ten dobry o imieniu Dismas, czyli po naszemu Dyzma.

Z relikwiami Drzewa Krzyża wiąże się pewien problem dający stały powód do szyderstw niedowiarkom. Otóż wrogowie chrześcijaństwa głoszą, iż w kościołach całego świata jest tyle relikwi Świętego Krzyża, że można by nimi załadować spory statek handlowy. Wyjaśnienie tego jest banalne w swojej oczywistości. Rozsyłane po świecie cząstki Drzewa Krzyża były z reguły malutkimi drzazgami, których nie można było pokazać wiernym, gdyż byłyby niewidoczne. Dlatego oprawiano je w konstrukcję “pełnego” krzyża, uważając, iż kontakt z uświęconymi drzazgami uświęca całość przedmiotu. I w takiej formie krzyże wystawiano podczas uroczystości religijnych. Podobnie ma się sprawa z wszystkimi innymi relikwiami Męki Pańskiej (gwoźdźmi, cierniami z korony cierniowej, itp.,), których mikroskopijne cząstki włączano do większych rozmiarowo obiektów sporządzanych na wzór oryginału. Jedna z takich drzazg wmontowana była w spory krucyfiks, który został wbity przez Hernána Cortésa na morskim brzegu Nowego Świata. I właśnie to zdarzenie stało się pretekstem do opisania dziejów Krzyża z Golgoty.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



tagi: krzyż z golgoty  krzyz chrystusa  golgota  krzyż jezusa 

stanislaw-orda
16 września 2017 16:52
4     497    7 zaloguj sie by polubić
komentarze:
stanislaw-orda @stanislaw-orda
16 września 2017 17:21

 Z mojego  zbioru archiwalnego zamieszczę na tym blogu jeszcze tylko dwa teksty, gdyż one komponują się  tematycznie  z wątkiem ewangelicznym. Rzecz jasna  po dokonaniu  moderacji, zwłaszcza stylistycznej.

 

zaloguj się by móc komentować

Stalagmit @stanislaw-orda
16 września 2017 19:34

Świetne opracowanie. Tradycyjnie dołączę obrazki.

Kość piętowa z wbitym gwoździem z ossuarium Johannana ben Halgalgol, ukrzyżowanego w czasie powstania żydowskiego w 70 roku po Chr.

Rekonstrukcja ukrzyżowania Joahannana bel Halgalgol

Ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa, płaskorzeźba z kości słoniowej z ozdobnych drzwi Kościoła Św. Sabiny w Rzymie, V w. po Chr.

Skała Golgoty, na której stał Krzyż Chrystusa

Plan rejonu Golgoty w czasach Chrystusa

Wizerunek Chrystusa z Całunu Turyńskiego

Moneta (srebrny szekel) z czasów powstania Szymona Bar Kochby

Cesarz Publiusz Eliusz Hadrian

Aelia Capitolina, rzymska kolonia na miejscu Jerozolimy

jw., rekonstrukcja

Awers srebrnego medalionu Konstantyna Wielkiego, wybitego w 315 r. po Chr. w Ticinum, widoczny symbol Chi-Rho na hełmie

Konstantyńska Bazylika Grobu Bożego w Jerozolimie

Wnętrze Bazyliki Bożego Grobu w Jerozolimie

Relikwia titulusu z Krzyża Chrystusa

Relikwie Krzyża Świętego z klasztoru Ojców Oblatów (wcześniej Ojców Benedyktynów) na Świętym Krzyżu (woj. świętokrzyskie)

zaloguj się by móc komentować


stanislaw-orda @stanislaw-orda
17 września 2017 13:35

a propos  fragmentów Drzewa Krzyża, które  znajdują się w kościołąch całej Christianitas.

Np. fragment znajdujący się w kościele pw. Śwętych Andrzeja Świerada i Benedykta w  Tropiu (Nowosądeczczyzna), ma wymiar parumilimetrowej drzazgi, czyli kilka razy mniejszy od typowej zapałki.

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować